تازه ها

پیام ها 

ارتباط با مدیر سایت

• مشاهده نظرات
• ارسال پیام
• ارسال فایل

جستجو

 

 

 

اصول حسابداري 1-مولف : دکتر ويدا مجتهد زاده-قسمت 1 

 اصول حسابداري 1-مولف : دکتر ويدا مجتهد زاده 

فهرست

فصل اول

 

 

تاريخچه ، تعاريف و مفاهيم اساسي

 

ماهيت حسابداري

حسابداري كه اغلب زبان تجارت خوانده مي شود ، روشهايي است قراردادي كه توسط كارشناسان و استادان حسابداري و يا انجمنهاي حرفه اي حسابداران تدوين گرديده ، به تدريج مورد قبول همگان قرار گرفته است و قابل تغيير و تصحيح مي باشد

ماهيت اطلاعات حسابداري

اطلاعات حسابداري ، يك سري اطلاعات مالي مربوط به مبادلات يك واحد تجاري است ، كه بر حسب واحد پول بيان مي گردد. براي ثبت آن از سيستم دستي ، مكانيكي و يا الكترونيكي استفاده مي كنند.

ويژگيهاي اطلاعات حسابداري عبارت است از

          *مربوط بودن ( يعني اطلاعات حسابداري در تصميم گيري نسبت به يك مسأله مؤثر باشند. )

          *به موقع بودن ( يعني در وقت مناسب و زماني كه داراي ارزش است ، در اختيار قرار گيرند. )

          *صحيح بودن ( يعني بيان كنندة واقعيات بوده و دقيق و كامل و قابل اعتماد باشند. )

          *قابل مقايسه بودن ( يعني به ترتيبي ارائه گردند كه با موارد مشابه سالهاي قبل و يا موارد همانند ساير مؤسسات قابل مقايسه باشند. )

فعاليتهاي مالي

آن دسته فعاليتهايي است كه به طريقي موجب تغييراتي در دارايي ، بدهي و يا سرمايه يك شخص يا مؤسسه مي گردد. فعاليتهاي مالي هر مؤسسه كه در واقع مبادلات تجاري مي باشند ، اساس و مبناي عمليات حسابداري آن مؤسسه محسوب مي شوند.

شخصيت حسابداري

در حسابداري ، هر واحد اقتصادي به عنوان يك واحد مجزا از مالك ( مالكان ) آن و ساير مؤسسات در نظر گرفته مي شود. اين واحد اقتصادي كه به فعاليتهاي مالي مي پردازد و مدارك و اسناد مربوط به اين فعاليتها را به طور جداگانه نگهداري مي نمايد ، يك شخصيت حسابداري به حساب مي آيد.

تعاريف حسابداري

       ◄« حسابداري عبارتست از فرآيند تشخيص ، اندازه گيري و گزارش اطلاعات اقتصادي كه براي استفاده كنندگان اطلاعات مزبور ، امكان قضاوت و تصميم گيريهاي آگاهانه را فراهم مي سازد. »

       ◄« حسابداري عبارتست از خدمتي كه با فراهم كردن اطلاعات مالي مورد نياز مديران ، پرداخت كنندگان ماليات ، اداره كنندگان و سايرين جهت تصميم گيريهاي آگاهانه انجام مي پذيرد. »

          ◄« حسابداري عبارتست از فن تفسير ، اندازه گيري و توصيف فعاليتهاي اقتصادي. »

فرآيند حسابداري به ترتيب داراي چهار مرحله مي باشد

          *ثبت فعاليتهاي مالي

          *طبقه بندي اقلام ثبت شده

          *خلاصه كردن اقلام در قالب اعداد قابل سنجش

          *تفسير نتايج حاصله از بررسي اقلام خلاصه شده

ثبت فعاليتهاي مالي

در اين مرحله كليه داد و ستدها و فعاليتهاي مالي به ترتيب تاريخ وقوع در دفتري به نام دفتر روزنامه ثبت
مي شود. در هر كشور فعاليتهاي مالي بر حسب واحد پول همان كشور در دفاتر ثبت مي گردد. ( مثلاً در ايران بر حسب ريال و آمريكا بر حسب دلار در دفاتر ثبت مي گردد. )

طبقه بندي اقلام ثبت شده

در اين مرحله اقلام ثبت شده در دفتر روزنامه ، به حسابهاي مختلف در دفتر ديگري به نام دفتر كل انتقال
مي يابند.

خلاصه كردن اقلام در قالب اعداد قابل سنجش

مرحله خلاصه كردن عبارتست از تركيب و تنظيم نتيجة حسابهاي دفتر كل به نحوي كه حداكثر اطلاعات مورد نياز به طور خلاصه و ساده به دست آيد. در اين مرحله مهمترين صورتها يا گزارشات مالي عبارت است از :

 

          ←ترازنامه ( وضعيت دارايي ، بدهي و سرمايه را نشان مي دهد. )

          ←صورت سود و زيان ( ميزان سود و زيان مؤسسه را با توجه به درآمد و هزينه براي مدتي معين نشان مي دهد. )

          ←صورت حقوق صاحبان سرمايه ( تغييرات سرمايه صاحبان مؤسسه را به دارايي آن مؤسسه براي مدتي معين نشان مي دهد. )

 تفسير نتايج حاصل از بررسي اقلام خلاصه شده

در اين مرحله ، اعداد مندرج در صورتهاي مالي مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرند.

 تقسيم استفاده كنندگان اطلاعات و گزارشهاي حسابداري

          *استفاده كنندگان داخلي يا درون سازماني ( عمدتاً مديران اجرايي مي باشند. )

          *استفاده كنندگان خارجي يا برون سازماني ( صاحبان سرمايه ، دولتها ، بستانكاران ، بانكها ، رقبا ، سرمايه گذاران بالقوه و …. )

دلايل استفاده مديران مؤسسات از صورتها و گزارشات مالي

مديران مؤسسات با مطالعه و تجزيه و تحليل صورتهاي مالي به نقايص كار خود پي مي برند و اين امر را در برنامه ريزيهاي آينده مؤسسه مد نظر قرار مي دهند

دلايل استفاده صاحبان سرمايه مؤسسات از صورتها و گزارشات مالي

صاحبان سرمايه همواره علاقمند هستند از وضعيت مالي مؤسسه خود مطلع باشند و اين امر تنها از طريق صورتهاي مالي امكانپذير است. آنها با بررسي نتايج حاصله از اين صورتها ، به كفايت مديراني كه به كار گمارده اند پي مي برند.

دلايل استفاده دولتها از صورتها و گزارشات مالي

دولتها از دوجهت علاقه مند به اطلاع از وضعيت مالي مؤسسات بازرگاني و انتفاعي مي باشند. اولين دليل را
مي توان تعيين ميزان ماليات بر درآمد دانست و دليل ديگر را مي توان تنظيم و تدوين مقررات و قوانين برنامه هاي جديد اقتصادي و رفع نقايص برنامه هاي گذشته ذكر نمود.

دلايل استفاده بستانكاران از صورتها و گزارشات مالي

بستانكاران همواره علاقمند هستند از وضعيت مالي مؤسسات ، به جهت آگاهي از ميزان اعتبار آنها و اينكه تا چه حد مي توانند آنها را طرف معامله قرار دهند ، اطلاع داشته باشند.

دلايل استفاده بانكها از صورتها و گزارشات مالي

بانكها معمولاً درموقع پرداخت اعتبار ( وام ) به مؤسسات بازرگاني و انتفاعي به منظور اطلاع و بررسي وضعيت مالي آنها ترازنامه و ساير صورتهاي مالي آنها را مطالبه مي نمايند.

دلايل استفاده رقبا از صورتها و گزارشات مالي

رقبا معمولاً در سيستم اقتصاد آزاد و سرمايه داري ، هر مؤسسه اي سعي مي كنند از وضعيت مالي رقباي خود اطلاع داشته باشند تا بتوانند سياست اقتصادي مناسبي را اتخاذ نموده ، از نظر تحصيل سود و دست يابي به بازار از ديگران پيشي بگيرند.

دلايل استفاده اشخاصي كه مايل به سرمايه گذاري در مؤسسات خصوصي اند از صورتها و گزارشات مالي

از آنجائيكه مبناي اصلي سرمايه گذاري افراد در مؤسسات بازرگاني ، تحصيل سود بيشتر است. در نتيجه همواره قبل از سرمايه گذاري علاقمند به بررسي صورتهاي مالي مؤسسه مذكور مي باشند.

واحدهاي اقتصادي

واحدهاي اقتصادي ، سازمانهاي جدا و متمايزي هستند كه به تعداد زياد در جامعه وجود دارند. از جملة اين واحدها ، مي توان بانكها ، واحدهاي صنفي ، مؤسسات آموزشي ، سازمانهاي دولتي ، شركتها ، مؤسسات خيريه و غيره را نام برد.

تقسيم بندي واحدهاي اقتصادي

          *واحدهاي اقتصادي كه فعاليتهاي انتفاعي دارند. مانند شركت ايران خودرو ، شركت مخمل و ابريشم كاشان.

 

          *واحدهاي اقتصادي كه فعاليتهاي غير انتفاعي دارند. مانند شهرداريها ، مؤسسات آموزشي.

تقسيم بندي واحدهاي انتفاعي از لحاظ نوع فعاليت در ايران

          *واحدهاي تجاري انتفاعي   

          *واحدهاي غير تجاري انتفاعي

واحدهاي تجاري انتفاعي

اشخاص و يا مؤسساتي هستند كه به قصد تحصيل سود به فعاليتهاي تجاري مي پردازند. مانند انواع مؤسسات و شركتهاي تجاري.

واحدهاي غير تجاري انتفاعي

اشخاص يا مؤسساتي هستند كه به قصد تحصيل سود به فعاليتهاي غير تجاري مي پردازند. مانند مؤسسات خدماتي.

تقسيم بندي واحدهاي انتفاعي از لحاظ طرز تشكيل

          *مؤسسات انفرادي ( تك مالكي ) مانند : تجار و كسبه

 

          *شركتهاي ضمانتي مانند : شركتهاي تضامني ، شركتهاي نسبي و شركتهاي مختلط

 

          *شركتهاي سرمايه اي مانند : شركتهاي سهامي ، شركتهاي با مسئوليت محدود و شركتهاي دولتي

 

          *مؤسسات انتفاعي غير تجاري مانند : دفاتر حقوقي ، مؤسسات حسابرسي

اصول پذيرفته شده حسابداري

اصول و مفاهيم حسابداري ، يك سلسله روشهاي قراردادي است كه توسط كارشناسان واستادان حسابداري و يا انجمنهاي حرفه اي حسابداران تدوين گرديده ، به تدريج مورد قبول همگان قرار گرفته است و همواره قابل تغيير و تصحيح مي باشد.

مفروضات حسابداري عبارت است از

فرض داشتن شخصيت حقوقي جداگانه

فرض تداوم و استمرار فعاليتهاي مالي

فرض وجود واحد اندازه گيري

فرض دوره مالي

فرض داشتن شخصيت حقوقي جداگانه

يعني اطلاعات مالي براي يك شخصيت حسابداري معين جمع آوري مي گردد. به طور كلي بايد گفت كه فرض داشتن شخصيت حقوقي جداگانه ، يك مبنا براي تعيين خط جدايي بين يك واحد اقتصادي ومالكين آن در دفتر تجزيه و تحليل فعاليتهاي مالي بدست مي دهد.

فرض تداوم فعاليتهاي مالي

يعني اينكه عمليات يك شخصيت حسابداري بايد در يك دوره زماني كه كافي براي اجراي آن و نيز انجام قراردادها و تعهدات موجود باشد ، ادامه يابد

فرض وجود واحد اندازه گيري

يعني اينكه نتايج مالي يك شخصيت حسابداري در قالب پول سنجيده و گزارش مي گردد.

فرض دورة مالي

يعني اينكه عمر شخصيت حسابداري ، يك دورة كوتاه مدت مثلاً يك سال تعيين گردد ، تا صورتهاي مالي در پايان آن تهيه شده و نتايج فعاليتهاي مالي تعيين گردد ؛ و استفاده كنندگان از صورتهاي مالي مجبور نباشند ، تا پايان عمر شخصيت حسابداري كه نامحدود است ، صبر كنند.

اصول حسابداري

1 ) اصل قيمت تمام شده

2 ) اصل وضع هزينه هاي يك دوره از درآمد همان دوره

3 ) اصل افشاء حقايق

4 ) اصل قابل اعتماد بودن

5 ) اصل قابليت مقايسه

6) اصل ثبات رويه

مفهوم اصل قيمت تمام شده

يعني كلية اقلام با ارزش زمان تملك در دفاتر ثبت و در صورتهاي مالي منعكس گردند.

مفهوم اصل وضع هزينه هاي يك دوره از درآمد همان دوره

يعني در هر دورة مالي ، هزينه هايي كه در تحقق درآمد همان دوره صرف گرديده است ، بايد از همان درآمد وضع گردد.

مفهوم اصل افشاء حقايق

يعني اينكه كلية حقايق با اهميت و مربوط به وضعيت مالي و نيز نتايج فعاليتهاي مالي ، بايد افشاء گرديده ، در اختيار استفاده كنندگان از صورتهاي مالي قرار گيرد.

فهوم اصل قابل اعتماد بودن

يعني اينكه اطلاعات مندرج در صورتهاي مالي بايد ، اولاً صحيح باشند ، ثانياً قابل تأييد و تصويب باشند و ثالثاً كامل و جامع باشند.

مفهوم اصل قابليت مقايسه

يعني اينكه اطلاعات حسابداري بايد به همان اندازه كه قابليت مقايسه با يكديگر ،در طي دوره هاي مختلف مالي را دارند ، قابليت مقايسه با اطلاعات مؤسسات مشابه را نيز داشته باشند.

مفهوم اصل ثبات رويه

رعايت اصل قابليت مقايسه داشتن اطلاعات حسابداري ، مستلزم اين اصل مي باشد. يعني اينكه در دوره هاي مختلف مالي ، يك روية ثابت حسابداري مورد استفاده قرار مي گيرد.

تقسيم حسابداري به رشته هاي مجزا و تخصصي

          *حسابداري مالي ( عمومي )

          *حسابداري دولتي

          *حسابداري صنعتي ( قيمت تمام شده )

          *حسابداري مالياتي

          *حسابداري بودجه اي

          *حسابرسي

          *حسابداري سيستم ها

          *حسابداري مؤسسات غير انتفاعي

          *حسابداري اجتماعي

حسابداري مالي ( عمومي )

در اين رشته كه در واقع زير بناي كليه رشته هاي حسابداري است و اكثر مؤسسات بازرگاني از آن استفاده مي نمايند ، كليه فعاليتهاي مالي در دفاتر خاص ثبت و در پايان هر دوره مالي ، صورتها يا گزارشهاي مالي مورد نياز تهيه مي شود.

حسابداري دولتي

چگونگي ثبت و نگهداري حسابها در مؤسسات و شركتهاي دولتي ، در اين رشته از حسابداري مورد بحث قرار مي گيرد.

حسابداري صنعتي ( قيمت تمام شده )

در حسابداري صنعتي ، نحوة محاسبه قيمت تمام شدة هر واحد محصول در هر يك از مراحل توليد ، توضيح داده مي شود. از اينرو به حسابداري قيمت تمام شده نيز معروف است.

حسابداري مالياتي

در اين رشته از حسابداري در مورد چگونگي تعيين ميزان ماليات بر درآمد مؤسسات و افراد با توجه به قوانين و مقررات مالياتي مصوب ، گفتگو مي شود.

حسابداري بودجه اي

حسابداري بودجه اي ، چگونگي تهيه و تنظيم بودجه با توجه به نتايج فعاليتهاي مالي و مقايسه بودجة تنظيم شده ( پيش بيني عمليات مالي آينده ) با نتايج واقعي عمليات مالي را مورد بررسي قرار مي دهد.

حسابرسي

حسابرسي عبارتست از بررسي اسناد ، مدارك ، دفاتر و گزارشات مالي يك مؤسسه و اظهار نظر نسبت به صحت نسبي آنها.

مراحل حسابرسي

          ◙مرحله اول :

 حسابرسي داخلي كه توسط حسابرسان عضو مؤسسه انجام مي شود.

 

          ◙مرحله دوم :

 حسابرسي توسط حسابداران مستقل حرفه اي كه وابسته به مؤسسه نمي باشند.

حسابداري سيستمها

در اين رشته آموزشهاي لازم جهت ارايه يك سيستم حسابداري مناسب براي هر مؤسسه با توجه به نوع فعاليت ، كميت و كيفيت كار و نيز ميزان سرمايه آن مؤسسه داده مي شود. سيستم ارايه شده چگونگي گردش كارها را معين مي سازد.

حسابداري مؤسسات غير انتفاعي

در اين رشته از حسابداري ، از سيستم و عمليات حسابداري سازمانهاي غير انتفاعي مانند مؤسسات خيريه و مؤسسات آموزشي صحبت مي شود. عامل اساسي در اين رشته اتخاذ سيستمي است كه پيروي دقيق مديريت از محدوديتهاي مقرر از طرف قوانين يا اشخاص و افراد تأمين كننده منابع مالي مؤسسه را تضمين نمايد.

حسابداري اجتماعي

يكي از جديد ترين رشته هاي حسابداري است كه جهت اندازه گيري هزينه ها و فايده هاي اجتماعي آنها كه قبلاً غير قابل اندازه گيري به حساب مي آمد مورد استفاده قرار مي گيرد. به عنوان مثال مي توان اندازه گيري الگوي ترافيك بخشهاي پر جمعيت يك كشور را نام برد كه دولت مي تواند با استفاده از آن ، مؤثرترين نحوه استفاده از منابع حمل و نقل را جهت تسهيل كار تجارت و محيط زيست براي ساكنين منطقه ايجاد نمايد.

فصل دوم 

 

 

صورتهاي مالي

معادله حسابداري

رابطة بين داراييها ، بدهيها و حقوق صاحبان سرمايه در معادلة حسابداري زير نشان داده شده است :

 

داراييها = بدهيها + حقوق صاحبان سرمايه

دارايي ها

اموال و حقوق مالي متعلق به هر مؤسسه است كه قابلت قويم به پول و داراي منافع آتي مي باشد. در اين تعريف منظور از اموال ، انواع دارايي مشهود و قابل لمس و رويت ، مانند : موجودي نقدي ملزومات ، اثاثيه ، ساختمان و غيره مي باشد و منظور از حقوق مالي ، اقسام ديگر دارايي مانند مطالبات از اشخاص حقيقي و حقوقي ( حسابهاي دريافتني ، اسناد دريافتني ) حق اختراع ، سرقفلي و نظير آن مي باشد.

تقسيم داراييها به ترتيب قدرت نقد شوندگي

          •داراييهاي جاري

          •داراييهاي ثابت

          •داراييهاي نامشهود

          •ساير داراييها

داراييهاي جاري

داراييهايي كه بيشترين قابليت نقد شوندگي را دارا هستند مانند : تنخواه گردان ، موجودي نقد ، سرمايه گذاري كوتاه مدت يا موقت ، سرمايه گذاري كوتاه مدت بانكي ، حسابهاي دريافتني ( بدهكاران ) ، ارزش خالص بازيافتني ، اسناد دريافتني ( سفته ، برات ) ، موجودي كالا و مواد ( مانده مواد ـ كالاي در جريان ساخت ـ كالاي ساخته شده ـ قطعات و لوازم خانگي ـ موجودي ملزومات ) ، پيش پرداخت اثاثه ، پيش پرداخت هاي ( كوتاه مدت ) ، پيش پرداخت هزينه بيمه ، پيش پرداخت بيمه اموال و غيره ، درآمد اجاره دريافتني.

داراييهاي ثابت

سرمايه گذاري بلند مدت ، سرمايه گذاري در سهام عادي ، سپرده بازخريد اوراق قرضه ، سپرده بلند مدت بانكي ، وجوه سپرده براي توسعه آتي كارخانه ، سپرده مزاياي پايان خدمت ، وام به كاركنان ، پول براي خريد ماشين آلات جديد ، پيش پرداخت بلند مدت واحدهاي فرعي ، زمين ، ساختمان ، پيش پرداخت بلند مدت (داراييهاي سرمايه اي ) ، داراييهاي بلند مدت استيجاري ، تجهيزات و اثاثه.

داراييهاي نامشهود

 

 

 

سرقفلي ، حق الاختراع ، حق الامتياز ، علايم تجاري.

ساير داراييها

زمين خريداري شده براي احداث ساختمان در آينده ، وجوه مسدود شده بانكي ، اسناد دريافتني بلند مدت ، مخارج تأسيس ، مخارج قبل از بهره برداري ، مخارج سرمايه اي ، پيش پرداخت بلند مدت هزينه بيمه ، ماشين آلات از رده خارج و آماده براي فروش.

موجودي نقدي

وجوه نقدي است كه در محل مؤسسه در يك صندوق نگهداري مي شود. معمولاً مؤسسات اعم از بازرگاني و غير بازرگاني مبالغ عمده وجوه نقد را در بانك نگهداري مي كنند كه تحت همين عنوان و ( بانك ) در حسابها منعكس‌مي گردد و جزء داراييهاست.

حسابهاي دريافتني

اين حسابها نشان دهنده ميزان مطالبات مؤسسه از افراد و مؤسساتي است كه به مؤسسه بدهكار هستند ولي براي بدهي خود اسناد تجارتي ( مانند سفته و برات ) به مؤسسه نداده اند.

اسناد دريافتني

اسناد دريافتني ( اسناد وصولي ) اسنادي ، از قبيل سفته و برات مي باشند كه مي بايست وجوه مربوط به آنها در موعد ( سر رسيد ) معين توسط بدهكاران مؤسسه تأديه گردد.

ملزومات

آن دسته از مواد و لوازمي را گويند كه بطور روزانه مقداري و يا تعدادي از آنها مصرف مي شود. مانند : لوازم التحرير.

اثاثه

منظور از اثاثه وسايلي از قبيل ميز ، صندلي ، قفسه ،ماشين تحرير ، ماشين حساب و غيره است.

ساختمان

محلي است كه مؤسسه در آن مستقر مي باشد و وسايل ، مدارك و اسناد مربوط به فعاليتهاي مالي در آن نگهداري مي گردد. اين نوع داراييها از اقلام مصرف نشدني به شمار مي آيند ، كه به تدريج مستهلك مي شوند ، تا روزي كه غير قابل استفاده گردند ( داراييهاي ثابت ). بايد توجه داشت كه اقلام مربوط به داراييها ، با قيمت تمام شده ( نه با قيمت روز در بازار ) در دفاتر ثبت گرديده ، با همان ارزش در صورت حسابهاي مالي منعكس مي شوند.

بدهي ها

مبالغي كه يك مؤسسه به افراد و مؤسسات ديگر بدهكار است و يا كليه مبالغي كه بازپرداخت آنها در تاريخهاي معين بر عهدة مؤسسه است ، بدهي ناميده مي شود. به عبارت ديگر بدهي ادعا يا حق مالي طلبكاران نسبت به داراييهاي يك مؤسسه است و اين حق نسبت به داراييهاي معيني نمي باشد ، بلكه نسبت به كل داراييهاست.

دسته بندي بدهي ها

          *بدهي هاي جاري يا كوتاه مدت (مانند حسابهاي پرداختني )

          *بدهي هاي غير جاري يا بلند مدت ( مانند اسناد پرداختني )

بدهي هاي جاري

اضافه برداشت بانكي ، حسابهاي پرداختني ( بستانكاران ) ، مالياتهاي تكليفي ، اسناد پرداختني كوتاه مدت ، پيش دريافت از مشتريان ، ذخيره ماليات بر درآمد ، ذخيره مزاياي پايان خدمت كاركنان ، كارمزد وامها ، سود تضمين شده پرداختني ، وامهاي پرداختني حصه جاري.

بدهي هاي غير جاري (بلند مدت)

اوراق قرضه پرداختني ، وام بلند مدت پرداختني ، بهره پرداختني وام بلند مدت ، حصه هاي وام بلند مدت ، حصه هاي غير جاري ذخيره ماليات ، حصه هاي غير جاري پايان خدمت كاركنان ، كمكهاي بلاعوض دولت به شكل دارايي بلند مدت ، مانده تخصيص نيافته سود حاصل از تغيير اقلام ارزي بلند مدت.

حقوق صاحبان سرمايه

حقوق صاحبان سرمايه عبارتست از حقوق صاحب يا صاحبان مؤسسه نسبت به دارايي مؤسسه مذكور ، در واقع وقتي بدهيها را از داراييها كسر نماييم ، مانده را حقوق صاحبان سرمايه مي نامند.

ترازنامه يا صورت وضعيت مالي

ترازنامه يا بيلان عبارتست از صورتي از وضع مالي يك مؤسسه كه در يك تاريخ معين ( غالباً آخرين روز ماه يا سال ) نشان مي دهد و به همين دليل به آن صورت وضعيت مالي نيز گفته مي شود.

فرم ترازنامه يك مؤسسه

مثال

مؤسسه خدماتي سعيدي اطلاعاتي به شرح زير دارد

          *داراييها شامل : 000/15 ريال وجه نقد ، 000/20 ريال حسابهاي دريافتني ، 000/60 ريال زمين ، 000/140 ريال ساختمان.

          *بدهيها شامل : 000/30 ريال حسابهاي پرداختني ، 000/25 ريال اسناد پرداختني ، 000/15 ريال پيش دريافت از مشتري.

          *حقوق صاحبان سرمايه شامل : 000/165 ريال مي باشد. ترازنامه مربوطه آن بصورت زير است :

مثال تأثير سرمايه گذاري نقدي اوليه بر معادله حسابداري

چنانچه در مؤسسه اي جمع داراييها 000/000/14 ريال و جمع سرمايه 000/000/11 ريال باشد مجموع بدهيها چقدر خواهد بود؟

 

دارايي = بدهي + سرمايه

 

000/000/3 = بدهي       000/000/14 = بدهي + 000/000/11

 

صورت سود و زيان

صورت سود و زيان ، صورتي است كه وضعيت فعاليتهاي مالي يك مؤسسه و نتيجه آن را در طي يك دورة مالي نشان مي دهد. ترازنامه وضعيت مالي يك مؤسسه را در يك تاريخ معين نشان مي دهد بنابراين بدون وجود صورت سود و زيان نمي توان از چگونگي فعاليتهاي مالي در طي يك دوره آگاه گرديد.

 اطلاعاتي كه صورت سود و زيان و ترازنامه يك مؤسسه نشان ميدهد

صورت سود و زيان مؤسسه قابليت سود آوري مؤسسه را نشان مي دهد. در حاليكه ترازنامه اطلاعات لازم درمورد قدرت پرداخت بدهيها را نشان مي دهد.

سود يك دوره مالي

 

در صورتيكه درآمد از ميزان هزينه بيشتر باشد سود داريم.

 

 

هزينه ها در طي دورة مالي ـ درآمد در طي دورة مالي = سود ويژه در طي دورة مالي

زيان يك دوره مالي

 

در صورتيكه درآمد از ميزان هزينه كمتر باشد زيان داريم.

 

درآمد در طي دورة مالي ـ هزينه ها در طي دورة مالي = ( زيان ويژه در طي دورة مالي )

درآمد

همانطوريكه از مفهوم عاميانه درآمد بر مي آيد ، به مبالغي اطلاق مي گردد ، كه از ارايه خدمات و فروش كالا و غيره عايد مؤسسه مي شود. در صورتيكه اين درآمد به طور نقد عايد شود ، موجب افزايش در حساب وجوه نقد ( صندوق ـ بانك ) مؤسسه خواهد شد و در صورتي كه تعهد گردد كه بعداً به مؤسسه پرداخت شود ، موجب افزايش حسابهاي دريافتني و يا اسناد دريافتني مؤسسه مي گردد.

هزينه

       *منظور از هزينه مبالغي است كه جهت كسب درآمد به خرج گرفته مي شود. يعني اگر مؤسسه كارش را ارايه خدمات است ، براي انجامو ارايه اين خدمات متحمل خرجها و پرداختهايي مي گردد كه آنها را هزينه مي گويند.

 

       *هزينه هاي هر دوره بايد از درآمدهاي همان دوره كسر گردند و اين در واقع بر اساس يكي از اصول مهم حسابداري
( اصل وضع هزينه هاي يك دوره از درآمد همان دوره ) مي باشد.

مثال ( صورت سود و زيان )

اطلاعات زير از شركت تبليغاتي امين در دست است:

 

          üكل دريافتي بابت ارايه خدمات تبليغاتي به مشتريان به مبلغ 000/16 ريال

          üدريافت قسمتي از طلب از مؤسسه جهان به مبلغ 000/4 ريال

          üپرداخت حقوق ماهيانه منشي به مبلغ 000/4 ريال

          üپرداخت آب و برق مصرفي 500 ريال  

پاسخ

شركت تبليغاتي امين

صورت سود و زيان

براي مهر ماه سال - - 13

درآمد :  

دريافت بابت ارايه خدمات تبليغاتي                                                000/16 ريال

دريافت بابت قسمتي از طلب از مؤسسه جهان                              000/4 ريال

كسر مي شود : هزينه ها :

پرداخت حقوق ماهيانه منشي                                                     000/4 ريال

پرداخت آب و برق مصرفي                                                               ( 500 ) ريال

          سود ويژه دوره مالي                                                               500/15 ريال

صورت حقوق صاحبان سرمايه

صورت حقوق صاحبان سرمايه ، يكي از صورتهاي مالي است كه به وسيلة آن ميزبان حقوق صاحبان سرمايه در انتهاي دورة مالي محاسبه مي گردد. معمولاً صورت حقوق صاحبان سرمايه ، بر خلاف ترازنامه كه وضع مالي مؤسسه را در يك روز معين نشان مي دهد ، تغييرات سرماية يك مؤسسه را براي يك دوره ، مثلاً يك ماه ، سه ماه و … نشان مي دهد.

فرم گزارشي صورت حقوق صاحبان سرمايه

سرمايه اول دوره همواره با افزايش خالص سرمايه جمع و از كاهش خالص سرمايه كسر مي گردد.

منابع حقوق صاحبان سرمايه

          ←سرمايه گذاريهاي شخصي صاحب يا صاحبان مؤسسه

          ←سود ويژه مؤسسه در طي دورة مالي

حالت اول

محاسبة حقوق صاحبان سرمايه ، در صورتيكه مؤسسه داراي سود ويژه بوده ، صاحب مؤسسه نيز برداشتي نكرده باشد

 

مثال : فرض مي كنيم آقاي سعيدي در فروردين ماه سال ـ ـ 13 يك مؤسسه خدماتي با سرمايه000/000/4 ريال تأسيس كرد چنانچه سود ويژه ساليانه وي 000/300/2 ريال باشد و برداشتي نداشته باشد حقوق صاحبان سرمايه چقدر است ؟

 

000/300/6 = ( 0 – 000/300/2 ) + 000/000/4 = حقوق صاحبان سرمايه

حالت دوم

محاسبة حقوق صاحبان سرمايه در صورتي كه مؤسسه داراي سود ويژه بوده ، صاحب مؤسسه نيز برداشتي كمتر از مبلغ سود ويژه نموده باشد

 

مثال : فرض مي كنيم آقاي سعيدي در فروردين ماه سال ـ ـ 13 يك مؤسسه خدماتي با سرمايه000/000/4 ريال تأسيس كرد چنانچه سود ويژه ساليانه وي 000/300/2 ريال باشد و برداشتي معادل 000/000/1 ريال حقوق صاحبان سرمايه چقدر است ؟

 

000/300/5 = ( 000/000/1 – 000/300/2 ) + 000/000/4 = حقوق صاحبان سرمايه

حالت سوم

محاسبة حقوق صاحبان سرمايه در صورتيكه مؤسسه داراي سود ويژه بوده ، اما صاحب مؤسسه برداشتي بيش از سود مذكور نموده باشد.

 

مثال : فرض مي كنيم آقاي سعيدي در فروردين ماه سال ـ ـ 13 يك مؤسسه خدماتي با سرمايه000/000/4 ريال تأسيس كرد چنانچه سود ويژه ساليانه وي 000/300/2 ريال باشد و برداشتي معادل 000/500/2 ريال حقوق صاحبان سرمايه چقدر است ؟

 

000/800/3 = ( 000/500/2 – 000/300/2 ) + 000/000/4 = حقوق صاحبان سرمايه

حالت چهارم

محاسبة حقوق صاحبان سرمايه در صورتيكه مؤسسه داراي زيان بوده ، صاحب مؤسسه نيز در طي دورة مالي مبلغي برداشت نموده باشد

 

مثال : فرض مي كنيم آقاي سعيدي در فروردين ماه سال ـ ـ 13 يك مؤسسه خدماتي با سرمايه000/000/4 ريال تأسيس كرد چنانچه زيان ويژه ساليانه وي 000/500 ريال باشد و برداشتي معادل 000/200 ريال حقوق صاحبان سرمايه چقدر است ؟

 

000/300/3 = ( 000/200 – 000/500 - ) + 000/000/4 = حقوق صاحبان سرمايه

 تأثير سرمايه گذاري مجدد در محاسبة حقوق صاحبان سرمايه در پايان دوره مالي

 

منظور از سرمايه گذاري مجدد ، مبالغي است كه صاحب مؤسسه در طي دورة مالي به سرمايه مي افزايد.

 

 حقوق صاحبان سرمايه پايان دوره

 =

( برداشت صاحب مؤسسه طي دوره مالي ـ سود ويژه ) سرمايه گذاري مجدد

 +

 سرمايه صاحب مؤسسه اول دوره

مثال ( سرمايه گذاري مجدد )

فرض مي كنيم آقاي سعيدي ، در فروردين سال ـ ـ 13 يك شركت خدماتي را با سرماية 000/000/4 ريال تأسيس نموده است ، در طي سال نيز معادل 000/500/1 ريال به سرماية خود بيفزايد. اگر سود ويژه در طي دورة مالي مبلغ 000/000/2 ريال باشد و آقاي سعيدي برداشت نقدي معادل مبلغ 000/800 ريال نموده باشد حقوق صاحبان سرمايه در پايان دوره مالي عبارت است از :

 

حقوق صاحبان سرمايه در پايان دوره مالي

=

( برداشت صاحب مؤسسه ـ سود ويژه )

 +

سرمايه گذاري مجدد

 +

 سرمايه صاحب مؤسسه

 

( 000/800 ـ 000/000/2 ) + 000/500/1 + 000/000/4 = حقوق صاحبان سرمايه در پايان دوره مالي

 مثال حالت اول

تأثير سرمايه گذاري مجدد چنانچه سود داشته باشد:

 

سرمايه آقاي سعيدي در ابتداي دوره 000/000/3 ريال و سرمايه گذاري مجدد طي دوره 000/000/1 ريال مي باشد. سود ويژه طي دوره مالي 000/500/1 ريال و برداشت طي دوره معادل 000/500 ريال مي باشد سرمايه آقاي سعيدي در پايان دوره مالي عبارت است از :

مثال حالت دوم

تأثير سرمايه گذاري مجدد چنانچه زيان داشته باشد:

 

سرمايه آقاي سعيدي در ابتداي دوره 000/000/3 ريال و سرمايه گذاري مجدد طي دوره 000/000/1 ريال مي باشد. زيان ويژه طي دوره مالي 000/000/1 ريال و برداشت طي دوره معادل 000/200 ريال مي باشد سرمايه آقاي سعيدي در پايان دوره مالي عبارت است از :

مقايسه برداشت با هزينه هاي مؤسسه

برداشت به منظور استفادة شخصي صاحب يا صاحبان مؤسسه انجام مي پذيرد و ارتباطي به عمليات جاري مؤسسه ندارد به همين دليل جزء هزينه هاي مؤسسه محسوب نمي شود و يك حساب جداگانه اي دارد.

فصل سوم

 

 

 

تجزيه و تحليل و ثبت فعاليتهاي مالي

حساب و نحوة ثبت در آن

به طور كلي هر فعالي مالي داراي دو طرف مي باشد. يعني حداقل بر دو عامل اثر مي گذارد. مثلاً با خريد ملزومات بطور نسيه ، از يك طرف داراييها ( ملزومات ) و از طرف دير بدهيها ( حسابهاي پرداختني ) دستخوش تغيير مي شوند.

قسمت هاي حساب در ساده ترين شكل خود يعني حساب تي ( T )

1) عنوان حساب ، كه مشخص مي نمايد اطلاعات متعلق به كداميك از اقلام دارايي ، بدهي ، سرمايه ، درآمد و هزينه است.

2) طرف راست حساب در اصطلاح حسابداري ( طرف بدهكار ) خوانده مي شود.

3) طرف چپ حساب در اصطلاح حسابداري ( طرف بستانكار ) خوانده مي شود.

بدهكار و بستانكار كردن حساب دارايي

 

در حساب داراييها همواره افزايش در دارايي را در سمت راست ( بدهكار ) و كاهش در دارايي را در سمت چپ ( بستانكار ) نشان مي دهند.

مثال ( حساب دارايي )

 

فرض كنيد اگر وسيله نقليه اي به طور نقد به مبلغ 000/000/2 ريال خريداري گردد نحوه انعكاس آن در حساب دارايي به صورت زير مي باشد :

بدهكار و بستانكار كردن حساب بدهي

 

          *در حساب بدهيها همواره افزايش در بدهي در سمت چپ ( بستانكار ) و كاهش در بدهي در سمت راست( بدهكار ) نشان داده مي شود.

 

          *در حساب بدهيها همواره افزايش در بدهي در سمت چپ ( بستانكار ) و كاهش در بدهي در سمت راست( بدهكار ) نشان داده مي شود.

مثال ( حساب بدهي )

 

فرض كنيد اگر وسيله نقليه اي را به طور نسيه به مبلغ 000/000/2 ريال خريداري كنيم نحوه انعكاس آن در حساب بدهي به صورت زير مي باشد :

بدهكار و بستانكار حساب حقوق صاحبان سرمايه

 

در حساب حقوق صاحبان سرمايه همواره افزايش در سرمايه در سمت چپ (بستانكار ) و كاهش در سرمايه در سمت راست ( بدهكار ) نشان داده مي‌شود.

مثال ( حساب سرمايه )

 

فرض كنيد اگر مبلغي معادل 000/000/3 ريال به عنوان سرمايه مؤسسه به حساب واريز شود نحوة انعكاس آن به صورت زير مي باشد :

مانده عادي

در وضعيت نرمال ، ميزان افزايش در هر حساب بايد از ميزان كاهش در آن بيشتر و در نتيجة ماندة حساب ، مانده اي مثبت باشد. ماندة مثبت هر حساب را « مانده عادي » آن حساب مي‌گويند.

مثال ( نمايش حسابهاي ترازنامه اي در معادلة حسابداري و تهيه ترازنامه آن )

 

فرض كنيد مؤسسه بازرگاني نويد فعاليتهايي را به شرح زير در طي مهر ماه انجام مي دهد :

 

1ـ اختصاص مبلغ 000/000/4 ريال جهت سرمايه مؤسسه 2ـ خريد نقد يك دستگاه اتومبيل به مبلغ 000/000/2 ريال.

 
3ـ خريد نسيه اثاثه اداري به مبلغ 000/800 ريال 4ـ مقداري از اثاثه معادل 000/100 ريال برگشت داده شد

پاسخ

مثال ( تجزيه و تحليل ثبت سرمايه و دارايي )

آقاي حسيني شركت بازرگاني خود را اول مهر ماه افتتاح مي نمايد با اختصاص مبلغ 000/500/3 ريال جهت سرمايه مؤسسه تجزيه و تحليل اين ثبت به صورت زير مي باشد :

 

پاسخ :

موجودي وجه نقد دارايي افزايش يافته ( بدهكار ) مي شود و سرمايه نيز افزايش يافته و ( بستانكار ) مي شود

حساب هزينه

 

 

حساب هزينه افزايش آن در سمت راست ( بدهكار ) و كاهش آن در سمت چپ ( بستانكار ) نشان داده مي شود.

حساب درآمد

 

حساب درآمد افزايش آن درسمت چپ ( بستانكار ) و كاهش آن در سمت راست ( بدهكار ) نشان داده مي شود.

مثال ( درآمد )

 

فرض كنيد ارسال صورت حسابي به مبلغي معادل 000/600 ريال براي مشتريان ، وجه دريافت نشد ثبت آن به شرح زير مي باشد :

مثال ( سود ويژه دوره مالي )

فرض كنيد در مؤسسه مازندران ميزان درآمد سالانه 000/200/1 ريال باشد و هزينه هاي آن شامل : هزينة حقوق 000/200 ريال ، هزينه تبليغات 000/100 ريال ، هزينه اجاره 000/300 ريال باشد سود ويژه دوره مالي به شرح زير محاسبه مي شود :

حساب برداشت

حساب برداشت مانند حساب هزينه عمل مي كند يعني افزايش آن در سمت راست ( بدهكار ) و كاهش آن در سمت چپ ( بستانكار ) نشان داده مي شود. دليل ايجاد حساب برداشت بعنوان حسابي جدا از هزينه هاي شركت ، استفاده شخصي از داراييهاي شركت مي باشد كه جدا از هزينه هاي شركت است.

تقسيم بندي حسابهاي يك مؤسسه

1) حسابهاي دارايي

2) حسابهاي بدهي

3) حسابهاي حقوق صاحبان سرمايه

4) حسابهاي درآمد

5) حسابهاي هزينه

انواع طبقه بندي حسابها

          *طبقه بندي حسابها به حسابهاي حقيقي و اسمي

          *طبقه بندي حسابها به حسابهاي دايمي و موقتي

          *طبقه بندي حسابها به حسابهاي حقيقي ، شخصي و اسمي

طبقه بندي حسابها به حسابهاي حقيقي و اسمي

 

          ²حسابهاي حقيقي ، شامل حسابهاي دارايي ، بدهي و حقوق صاحبان سرمايه مي باشد.

 

       ²حسابهاي اسمي ، شامل حسابهاي درآمد و هزينه است كه در تهية صورت سود و زيان مورد استفاده قرار
مي گيرد. در نتيجه مي تواند ، به عنوان حسابهاي فرعي ، حقوق صاحبان سرمايه به حساب آيد.

طبقه بندي حسابها به حسابهاي دايمي و موقتي

       *حسابهاي دايمي ، كه ماندة آنها از يك دورة مالي به دورة مالي بعد انتقال پيدا مي كند. مانند : حسابهاي دارايي ، بدهي و حقوق صاحبان سرمايه.

 

          *حسابهاي موقتي كه در پايان دورة مالي بسته مي شوند. مانند : حسابهاي درآمد و هزينه.

طبقه بندي حسابها به حسابهاي حقيقي ، شخصي و اسمي

 

          *حسابهاي حقيقي ، شامل حسابهاي دارايي ( به استثناي حسابهاي دريافتني ).

 

          *حسابهاي شخصي ، شامل حسابهاي دريافتني ، حسابهاي پرداختني و حساب سرمايه.

 

          *حسابهاي اسمي كه همان حسابهاي موقتي ومربوط به حسابهاي درآمد و هزينه مي باشند

كدگذاري حسابها

حسابهاي دارايي در كد گذاري رقم اول سمت چپ آنها ( عدد 1 ) ، حسابهاي بدهي رقم اول سمت چپ آنها
( عدد 2 ) ، حسابهاي حقوق صاحبان سرمايه رقم اول سمت چپ آنها ( عدد 3 ) ، حسابهاي درآمد رقم اول سمت چپ آنها ( عدد 4 ) ، حسابهاي هزينه رقم اول سمت چپ آنها ( عدد 5 ) مي باشد.

مثال ( كدگذاري حسابها )

الف ) حسابهاي دارايي : ( رقم سمت چپ آن يك مي باشد )

          ◊صندوق                                                            11

          ◊حسابهاي دريافتني                                      12

          ◊اسناد دريافتني                                                       13

 

ب ) بدهي : ( رقم سمت چپ آن دو مي باشد )

          ◊حسابهاي پرداختني                                21

          ◊اسناد پرداختني                              22                        

 

 

ج ) حقوق صاحبان سرمايه : ( رقم سمت چپ آن سه مي باشد )

          ◙سرمايه                                                          31

          ◙برداشت                                                         32

 

د ) درآمد : ( رقم سمت چپ آن چهار مي باشد )

          ◙درآمد                                                              41

 

هـ ) هزينه : ( رقم سمت چپ آن پنج مي باشد )

          ◙هزينه حقوق كارمندان                  51

          ◙هزينه آگهي                                   52

دفتر روزنامه

اولين مرحلة حسابداري مرحلة ثبت فعاليتهاست. در اين مرحله ، اطلاعات مربوط به فعاليتهاي مالي پس از تجزيه و تحليل و تنظيم سندهاي مربوط در دفتري به نام دفتر روزنامه به ترتيب تاريخ وقوع ثبت مي گردند. ثبتي كه در دفتر روزنامه انجام مي شود ، ثبت دو طرفه ناميده مي شود.

انواع دفتر روزنامه

          *دفاتر روزنامه عمومي

          *دفاتر روزنامه اختصاصي

116ـ دفاتر روزنامه عمومي :

ساده ترين ومتداولترين نوع دفتر روزنامه ، دفتريست كه آن را دفتر روزنامه عمومي يا دفتر روزنامه دو ستوني مي نامند. اين دفتر داراي دو ستون بدهكار و بستانكار مي باشد و براي انجام ثبت معاملات در تجارتخانه و مؤسسات كوچك ، كفايت مي كند. فرم آن بصورت زير است :

دفتر روزنامه اختصاصي

اين دسته از دفاتر بيشتر در مؤسسات بزرگ كه تعداد معاملات تكراري آنها بسيار زياد است ، مورد استفاده قرار مي گيرد. معمولاً در حدود هشتاد تا نود درصد كليه فعاليتهاي مالي اين قبيل مؤسسات را مي توان به چهار گروه تقسيم و هر گروه را در دفتر روزنامه اختصاصي ثبت كرد.

انواع دفتر روزنامه

          *دفتر روزنامه خريد

          *دفتر روزنامه پرداختهاي نقدي

          *دفتر روزنامه فروش

          *دفتر روزنامه دريافتهاي نقدي

مثال ( دفتر روزنامه عمومي دوستوني )

اگر قسمتي از عمليات يك ماهه فروشگاه پيام به شرح زير باشد :

 

6 مهر ـ خريد ملزومات به طور نقد معادل 000/12 ريال

17 مهر ـ خريد وسيله نقليه به طور نسيه معادل 000/200 ريال

30 مهر ـ برداشت براي مصارف شخصي معادل 000/6 ريال

مثال ( دفتر روزنامه عمومي چهار ستوني )

فعاليتهاي مالي فروشگاه پيام طي مهر ماه سال ـ ـ 13 به شرح زير مي باشد :

 

1 مهر ـ پرداخت اجاره ماهيانه معادل 000/200 ريال

13 مهر ـ پرداخت هزينه تبليغات معادل 000/90 ريال

15 مهر ـ دريافت وجه از مشتريان بدهكار معادل 000/900 ريال

مثال ( ثبت فعاليت ، كد گذاري و مانده گيري )

شركت پيام در سال ـ ـ 13 فعاليتهاي زير را انجام داد :

 

1ـ سرمايه گذاري نقدي در ابتداي سال معادل 000/000/4 ريال.

2ـ خريد ملزومات اداري بطور نقد معادل 000/30 ريال.

3ـ پرداخت اجاره دفتر معادل 000/200 ريال.

4ـ برداشت جهت مصارف شخصي معادل 000/20 ريال.

 

مطلوبست : ثبت فعاليتها در حساب T ، شماره گذاري و تعيين مانده حسابها.

 

مثال ( دفتر روزنامه عمومي )

فعاليتهاي مالي زير در شهريور ـ ـ 13 در شركت پاسارگاد انجام پذيرفت :

 

          ü2 شهريور ـ سرمايه گذاري نقدي معادل 000/000/7 ريال.

          ü7 شهريور ـ كسب درآمد حاصل از ارائه خدمات معادل 000/500 ريال كه وجه آن بعداً به حساب شركت واريز ميگردد.

          ü17 شهريور ـ پرداخت بدهي به بستانكاران معادل 000/200 ريال.

          ü26 شهريور ـ انجام هزينه هاي متفرقه معادل 000/50 ريال.

          ü30 شهريور ـ پرداخت اجاره ماهيانه معادل 000/150 ريال.

 

مطلوبست : ثبت در دفتر روزنامه عمومي.

 

 

دلايل استفاده از دفتر روزنامه عمومي

1- كليه فعاليتهاي مالي به ترتيب تاريخ وقوع در دفتر روزنامه نشان داده مي‌شود.

 

2ـ كليه اطلاعات و توضيحات مربوط به هر يك از داد و ستدها ، به طور يكجا در دفتر روزنامه نشان داده مي شود.

 

3ـ استفاده از دفتر روزنامه در جلوگيري از وقوع اشتباه در عمليات دفتر داري ، كمك مي‌كند.

كليه فعاليتهاي مالي به ترتيب تاريخ وقوع در دفتر روزنامه نشان داده مي شود

هر صفحة اين دفاتر داراي ستون تاريخ ، متشكل از روز و ماه مي باشد. در اين ستونها ، فعاليتهاي مالي به ترتيب تاريخ وقوع ثبت مي گردند. در نتيجه در هر زمان ، دفتر روزنامه نشان دهندة كليه فعاليتهاي مالي به ترتيب تاريخ وقوع است.

كليه اطلاعات و توضيحات مربوط به هر يك از داد و ستدها بطور يكجا در دفتر روزنامه نشان داده مي شود

چون در ثبت فعاليتهاي مالي در دفاتر روزنامه ، بدهكار و بستانكار هر حساب تعيين و سپس ثبت مي گردد ، همچنين شرح مختصري از هر فعاليت مالي در زير آن ثبت ، نوشته مي شود. لذا در هر زمان ، مي توان اطلاعات مربوط به هر داد و ستد را به طور يكجا از دفاتر روزنامه استخراج نمود.

استفاده از دفتر روزنامه در جلوگيري از وقوع اشتباه در عمليات دفتر داري

چون هر فعاليت مالي پس از تجزيه و تحليل ( تعيين بدهكار و بستانكار ) در دفاتر روزنامه ، ثبت مي گردد. لذا ، عدم تساوي جمع ستونهاي بدهكار و بستانكار در پايان هر روز ( يا هر داد و ستد ) ما را متوجه اشتباه در ثبت اقلام مي نمايد. بعلاوه در صورتي كه معاملات بدون ثبت در دفتر روزنامه ، مستقيماً در دفتر كل ثبت گردند ، در صورت وقوع اشتباهاتي نظير : از قلم افتادگي ، ثبت مكرر و غيره وسيله اي براي كنترل در دست نخواهد بود.

آرتيكل

 

 

 

آرتيكل عبارتست از ثبت يك فعاليت مالي در دفتر روزنامه.

انواع آرتيكل

          *آرتيكل ساده

          *آرتيكل مركب

آرتيكل ساده

در صورتي كه در نتيجة انجام يك فعاليت مالي ، يك حساب بدهكار و يك حساب بستانكار گردد ثبت مربوط را آرتيكل ساده مي گويند.

آرتيكل مركب

در صورتي كه در نتيجة انجام يك فعاليت مالي ، بيش از يك حساب بدهكار ويا بيش از يك حساب بستانكار شود ثبت مربوط را آرتيكل مركب مي گويند.

مثال ( آرتيكل ساده )

چنانچه يك پروژه ساختماني در تاريخ 2 / 6 / ـ ـ 13 به ارزشي معادل 000/000/8 ريال نقداً خريداري گردد ، ثبت آن در دفتر روزنامه عمومي يك آرتيكل ساده به شرح زير مي باشد :

 

 

دفتر روزنامه عمومي …..                                 صفحه …..

132ـ مثال ( آرتيكل مركب ) :

چنانچه براي خريد پروژه ساختماني فوق در تاريخ 2 / 6 / ـ ـ 13 ، مبلغي معادل 000/000/3 ريال بطور نقد پرداخت شده و مابقي بصورت سفته اي شش ماهه صادر گرديده است. ثبت آن در دفتر روزنامه عمومي يك آرتيكل مركب به شرح مي باشد :

 

 

 دفتر روزنامه عمومي …..                                 صفحه …..

دفتر كل

دفتر كل عبارتست از دفتري كه حسابها پس از طبقه بندي ، به طور جداگانه در آن نگهداري مي شوند. اين حسابها ممكن است بصورت صفحات يك دفتر و يا به صورت كارتها و اوراق آزاد باشد. البته طبق قانون تجارت ايران ، استفاده از كارت به عنوان دفتر كل ، مجاز نيست.

شكل دفتر كل

 

متداولترين فرم حسابهاي دفتر كل ، كه نمونه اي از آن در زير ملاحظه مي شود ، در حقيقت همان فرم « T » است كه هر يك از طرفين آن به چند ستون تقسيم شده است و قسمتهاي اساسي آن ، به اين شرح مي باشد :

چگونگي انتقال مبالغ مربوط به فعاليتهاي مالي از دفتر روزنامه به دفتر كل

مرحله اول ـ ثبت در دفتر روزنامه عمومي :

 

 فعاليتهاي مالي زير در ارديبهشت سال ـ ـ 13 در شركت خدماتي نويد انجام گرفته است :

 

          ü2 ارديبهشت ـ سرمايه گذاري به مبلغ 000/000/7 ريال.

          ü18 ارديبهشت ـ دريافت وجه از مشتريان بابت ارائه خدمات به ارزشي معادل 000/500 ريال.

          ü30 ارديبهشت ـ پرداخت اجاره سالانه شركت به ارزشي معادل 000/600 ريال.

          ü30 ارديبهشت ـ پرداخت حقوق كاركنان در ماه خرداد به ارزشي معادل 000/200 ريال.

 

مطلوبست : ثبت عمليات فوق در دفتر روزنامه عمومي.

 

مرحله دوم ـ انتقال اقلام ثبت شده از دفتر روزنامه عمومي به دفتر كل

 

 حساب صندوق                                       شماره حساب : 11

 

 

 حساب سرمايه                                       شماره حساب : 31

 

 

 حساب پيش پرداخت اجاره                            شماره حساب : 15

 

 

 حساب درآمد                                       شماره حساب : 41

 

 

 حساب هزينه حقوق                                    شماره حساب : 51

دفتر معين

دفتري است كمكي و فرعي ، كه جزئيات مربوط به هر حساب دفتر كل ( در صورتي كه آن حساب ، داراي حسابهاي متعدد و جداگانه باشد. ) در آن نگهداري مي شود. در اين صورت حساب دفتر كل يك حساب كنترل خوانده مي شود.

انواع دفاتر معين

1- دفتر معين بانك

2ـ دفتر معين بدهكاران

3ـ دفتر معين بستانكاران

4ـ دفتر معين اموال

ويژگيهاي دفاتر معين و نحوه نگهداري آنها

دفاتر معين از دفاتر قانوني نيستند و مي توانند به صورت كارتهاي آزاد باشند. معمولاً براي سهولت مراجعه به صفحات دفتر معين ، حسابها در اين دفاتر به ترتيب حروف الفباء نگهداري مي شوند.

مثال ( دفاتر معين )

قسمتي از فعاليتهاي مالي ، مؤسسه خدماتي ايران در خرداد ماه به شرح زير مي باشد :

 

          v1 خرداد ـ ارائه خدمات به فروشگاه رفاه به مبلغ 000/400 ريال به طور نسيه.

          v4 خرداد ـ دريافت قسمتي از بدهي از فروشگاه رفاه به مبلغ 000/300 ريال.

          v7 خرداد ـ ارائه صورتحساب خدمات به مؤسسه سهند به مبلغ 000/50 ريال.

 

مطلوبست : انتقال اقلام ثبت شده به دفاتر معين

 

تراز آزمايشي

 

فهرستي از ماندة حسابهاست كه در فواصل زماني مختلف تهيه مي‌شود.

انواع تراز آزمايشي

          *تراز آزمايشي دو ستوني

          *تراز آزمايشي چهار ستوني

قسمت هاي تراز آزمايشي

          ◄عنوان تراز آزمايشي                                   

          ◄ستون نام حساب

          ◄ستون شماره حساب

          ◄مانده بدهكار

          ◄مانده بستانكار

مثال ( تراز آزمايشي دو ستوني )

ماندة حسابهاي مؤسسه خدماتي پيام در پايان سال به شرح زير مي باشد :

 

صندوق                                             000/000/6 ريال

حسابهاي پرداختني                                        000/400 ريال

ملزومات اداري                                                 000/200 ريال

سرمايه                                                            000/000/5 ريال

پيش پرداخت اجاره                          000/600 ريال

برداشت                                            000/100 ريال

اثاثه                                                 000/200 ريال        

درآمد                                                                 000/700/1 ريال

پاسخ

مؤسسه خدماتي پيام

تراز آزمايشي

29/12/ ـ ـ 13

نحوه تهيه تراز آزمايشي چهار ستوني

براي تهيه تراز آزمايشي چهار ستوني ابتدا بايد ماندة حسابهاي پايان دوره را با توجه به فعاليتهاي جديدي كه صورت گرفته مجدداً محاسبه نماييم. بنابراين طي دو مرحله تراز آزمايشي چهار ستوني تهيه مي شود مرحله اول ثبت در حسابهاي T و مانده گيري و مرحله دوم تهيه تراز آزمايشي مي باشد.

مرحله اول ـ تراز آزمايشي چهار ستوني ( تهيه حسابهاي T )

مثال ـ مؤسسه خدماتي پيام در پايان سال فعاليتهاي مالي زير را انجام داده است :

 

1 اسفند ـ پرداخت هزينه بيمه اتومبيل به مبلغ 000/30 ريال. ( صدور چك )

9 اسفند ـ پرداخت هزينه هاي متفرقه به مبلغ 000/20 ريال.

28 اسفند ـ دريافت مبلغ 000/150 ريال بابت درآمد.

 

در صورتيكه در ابتداي اسفند ماه ، ماندة حسابهاي مؤسسه به شرح زير است:

 

بانك                                  000/500 ريال        

صندوق                             000/250/1 ريال

سرمايه                            000/750 ريال                        

اسناد پرداختني                               000/000/1 ريال

پاسخ

 

مؤسسه خدماتي پيام

تراز آزمايشي 29/12/ ـ ـ 13

كشف اشتباهات و تصحيح حسابها

تراز آزمايشي معمولاً به منظور كمك در كشف اشتباهات ناشي از عمليات حسابداري مورد استفاده قرار
مي گيرد. اشتباهات حسابداري را نيز مي توان به دودسته تقسيم نمود :0

 

          *اشتباهاتي كه موجب عدم توازن ستونهاي تراز آزمايشي مي شوند.

 

          *اشتباهاتي كه در توازن ستونهاي تراز آزمايشي اثري ندارند.

اشتباهاتي كه موجب عدم توازن ستونهاي تراز آزمايشي مي شوند

          *اشتباه در نقل اعداد از دفتر روزنامه به دفتر كل.

          *ثبت مبلغي در بدهكار يك حساب به جاي بستانكار و به عكس.

          *اشتباه در مانده گيري حسابها.

          *اشتباه در نقل مبلغ ماندة حسابها به تراز آزمايشي.

          *اشتباه در جمع ستون بدهكار و بستانكار تراز آزمايشي.

          *انتقال ماندة بدهكار يك حساب به ستون بستانكار تراز آزمايشي و به عكس.

شيوه هاي پيدا كردن سريع اشتباهات

       *در صورتيكه جمع ستونهاي بدهكار و بستانكار تراز آزمايشي توازن نداشته باشد ـ تفاوت بين اين دو مبلغ را بدست مي آوريم زيرا ممكن است در يافتن علت اختلاف كمك نمايد و مبلغي از قلم افتاده باشد.

 

       *در صورتيكه تفاوت بين جمع ستونهاي بدهكار و بستانكار تراز آزمايشي بر دو قابل قسمت باشد ـ نشاندهندة آن است كه يك ماندة بدهكار در ستون بستانكار و يا بر عكس ثبت گرديده است.

 

       *در صورتيكه تفاوت بين جمع ستونهاي بدهكار و بستانكار تراز آزمايشي بر نه قابل قسمت باشد ـ نشاندهنده آن است كه امكان دارد دو نوع اشتباه رخ داده باشد.

اشتباهاتي كه درتوازن ستونهاي ترازآزمايشي اثر ندارند

 

          *كليه مبالغي كه دربدهكار حسابها ثبت گرديده ، برابر با مبالغي است كه در بستانكار حسابها ثبت شده است.

 

          *مانده بدهكار يا بستانكار حسابها به درستي محاسبه و به تراز آزمايشي نقل شده است.

 

          *جمع ستونهاي بدهكار و بستانكار تراز آزمايشي صحيح است.

مهمترين اشتباهاتي كه در توازن تراز آزمايشي اثري نداشته اما دال بر صحت آن نيز نمي باشند

          *از قلم افتادن ثبت يك يا چند معامله در دفتر روزنامه.

          *از قلم افتادن نقل چند آرتيكل ثبت شده در دفتر روزنامه به دفتر كل.

          *ثبت يك معامله در دفاتر به مبلغي كمتر يا بيشتر از مبلغ واقعي آن.

          *بدهكار يا بستانكار كردن يك حساب به جاي حسابي ديگر.

          *اشتباه يكسان در تعيين ماندة بدهكار يك حساب و ماندة بستانكار حسابي ديگر.

          *ثبت بيش از واقع مبلغ يك معامله و ثبت كمتر از واقع مبلغ معامله ديگر در يك حساب به طوري كه مبلغ اشتباه در هر دو مورد يكسان باشد.

تصحيح اشتباهات و ثبت آنها

تصحيح اشتباهات با توجه به نوع اشتباه و تاريخ كشف آن به سه دسته تقسيم مي شود :

 

          •تصحيح اشتباهاتي كه در دورة مالي جاري انجام مي شوند و نيازي به ثبت آرتيكل جديد جهت اصلاح ندارند.

          •تصحيح اشتباهاتي كه در دورة مالي جاري انجام مي شوند و نياز به ثبت آرتيكل جديد جهت اصلاح دارند.

          •اشتباهاتي كه در دورة مالي بعد كشف مي شوند. ( خارج از مبحث كتاب مي باشد. )

تصحيح اشتباهاتي كه در دورة مالي جاري كشف مي شوند و نيازي به ثبت آرتيكل جديد ، جهت اصلاح ندارند

 

       ⌂اشتباه در نام حساب ، يا مبلغ آن در آرتيكل ثبت شده در دفتر روزنامه ، كافيست براي اصلاح روي نام يا مبلغ را خط كشيده عنوان يا مبلغ صحيح نوشته شود.

 

       ⌂اشتباه در نقل مبلغ از دفتر روزنامه به دفتر كل كه براي تصحيح آن ، روي مبلغ اشتباه در دفتر كل خط كشيده و مبلغ صحيح در بالاي آن نوشته مي شود.

 مثال ( بند الف )

 

فرض مي كنيم كه در ثبت مربوط به خريد اثاثه به طور نقد به مبلغ 18700 ريال در دفتر روزنامه حسابدار اشتباهاً 17800 ريال را ثبت كرده باشد اصلاح حساب به فرم زير صورت مي گيرد :

مثال ( بند ب )

 

چنانچه حسابدار ثبت را دردفتر روزنامه به درستي انجام داده باشد اما در نقل به دفتر كل اشتباه كرده باشد ثبت اصلاحي زير را داريم :           

 تصحيح اشتباهاتي كه در دورة مالي جاري انجام مي شوند و نياز به ثبت آرتيكل جديد جهت اصلاح دارند

          *حسابدار اشتباهاً جابجايي در نام حساب داشته باشد.

          *حسابدار اشتباهاً نام حساب ديگري را ثبت نمايد.

          *حسابدار اشتباهاً مبلغي غير از مبلغ واقعي را ثبت نمايد.

158ـ مثال ( بند الف ) :

 

فرض مي كنيم در تاريخ 1/2/ ـ ـ 13 آموزشگاه احسان يك كامپيوتر به ارزشي معادل 000/400 ريال به طور نقد خريده باشد :

 

ثبت غلط :

ثبت اصلاحي

مثال ( بند ب )

 

فرض مي كنيم در تاريخ 1/2/ ـ ـ 13 آموزشگاه احسان يك كامپيوتر به ارزشي معادل 000/400 ريال به طور نقد خريده باشد :

 

ثبت غلط :

ثبت اصلاحي

مثال ( بند ج )

 

فرض مي كنيم در تاريخ 1/2/ ـ ـ 13 آموزشگاه احسان يك كامپيوتر به ارزشي معادل 000/400 ريال به طور نقد خريده باشد :

 

ثبت غلط :

ثبت اصلاحي

يك دفتر ثبت اوليه است كه به منظور ثبت فروشهاي نسيه طراحي گرديده است.

 

ادامه