تازه ها

پیام ها

ارتباط با مدیر سایت

جستجو

روش تحقیق در علوم انسانی - دکتر محمد رضا حافظ نیا(خلاصه کتاب) 1

بسم الله الرحمن الرحيم

نام درس : روش تحقيق در مديريت

مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی -دکتر محمد رضا حافظ نيا( 1)

فصل اول - کليات

مباحث اين فصل :

-مباحثي در زمينه شناخت

-ديدگاههای شناختي

-مفهوم و فلسفه تحقيق علمي

-هدف تحقيق علمي

-قواعد تحقيق علمي

-پيشنيازهای تحقيق علمي

-تعاريف علم ،علوم انساني،نظريه، و.....

-شناخت انواع متغير

-... و شناخت فرايند تحقيق علمی

تفاوت انسان و حيوان

1- عمل براساس غريزه

2- عمل براساس آگاهي

3- آگاهي نسبت به

- حقيقت - واقعيت

- اعتباريات

ديدگاههاي شناختي

1- ديدگاه پوزيتيويسم (اثبات گرائي )

- در برابر عقل گرائي سنتي مبدع فرانسيس بيکن

- اعتبار شناخت به وسيله حواس حاصل ميشود

- روش استقرائي

- دستاوردها زياد

ديدگاههاي شناختي

2- ديدگاه عقل گرائي

- سابقه در يونان باستان و ارسطو

- روش قياسي

- کبری (فرض مسلم مبتني بر قضاياي کلی و عقايد جزمي )

- صغری (رابطه کوچکتر حالت خاص کبری )

- نتيجه (امر اجتناب ناپذير ناشي از رابطه کبری و صغری )

ديدگاههاي شناختي

3- ديدگاه استنباطي

- روش خاص علوم اجتماعي

در مسائل اجتماعي فهميدن مساله صرفا با انديشه

امکان ندارد بلکه بايد استنباط صورت گيرد

ديدگاههاي شناختي

4- ديدگاه ساختاری

نظريه لاکاتوش

نظريه ها دو رهنمود دارند:

سلبي (مفروضات اساسي نظريه از ابطال مصون باشد)

ايجابي (امکان توسعه نظريه را بيان ميدارد )

نظريه کوهن

- نظريه علمي حالت ابطال پذيري دارند

- با ابطال شدن نظريه پارادایم جديدي به وجود ميآيد

ديدگاههاي شناختي

5- ديدگاه هرمونتيک :

تفسير متون مذهبي و ادبي

- محقق خود را به جای مولف ميگذارد

- مصوًت کردن کلمات بار معنايي دارد

مفهوم تحقيق علمي

1- داراي آداب و تشريفات خاصي است

طرح مساله- طرح تحقيق- فرضيه - گزارش

2- قلمرو معرفت را توسعه مي‌دهد

3- نتيجه تحقيق مابه ازاي خارجي دارد

تعريف تحقيق علمي:

تلاش كاوشگرانه كه باآداب خاصي با هدف كشف و توسعه معارف بشر انجام شود و ما به ازاي خارجي دارد.

هدف تحقيق علمي

1- ارزيابي نظريه‌هاي علمي

2- ارائه نظريه جديد

3- حل مشكل يا مسئله‌اي خاص

ويژگيها و قواعد تحقيق علمي:

1- توسعه‌اي بودن

2- امكانپذير و قابل اجرا

3- داراي فرايند منظمي است

4- نياز به تبحر و تخصص دارد

ويژگيها و قواعد تحقيق علمي

5- ضمن محدود بودن، قابل تعميم است

6- توجه به دقت و اعتبار

7- واقعيت داشتن

8- استفاده از قاعده و تجاهل

9- صبر و استقامت در تحقيق

10- وجود جسارت در موانع و در نگارش حقايق

11- وحدت رهبري و مديريت

12- رعايت اصل بيطرفي

13- اجتهادي بودن تحقيق

تعاريف مفاهيم – تعريف علم

علم: Knowledge: هرنوع آگاهي نسبت به پديده‌ها

علم: Science: دانستنيهاي قابل اثبات

حيطه‌هاي شناختي

علوم طبيعي

علوم الهي

علوم انساني:

منشاء عقل و احساس

منشاء رفتار انسانها

تعاريف مفاهيم – تعريف نظريه

مجموعه‌اي از بديهيات كه درباره واقعيت توضيح مي‌دهد

بررسي اثبات شده از رابطه علت و معلول بين پديده‌ها

ويژگيهاي نظريه علمي

1- نظام يافته و يكپارچه است

2- قدرت آينده نگري دارد

3- قابليت آزمايش دارد (ابطال پذيري)

4- چهارچوب مفهومي دارد

5- عدم تعارض با ديگر نظريه‌ها

رابطه علم با فلسله

موضوع فلسفه هستي و وجود است

فلسفه جزيي از Knowledge‌است

قوانين فلسفه كمي نيستند

رابطه علم با ايدئولوژي

1- علم به بيان آنچه هست مي‌پردازد

2- ايدئولوژي با انتخاب و ارزشها ارتباط دارد

3- ايدئولوژي در پي اجراي ارزشهاست

تعريف مفاهيم – تعريف استدلال

تمسك فكر به معلومات

به منظور كشف مجهولات

انواع استدلال:

قياس: فكر از معلومات كلي، مجهولات جزئي را كشف مي‌كند

استقراء: فكر با معلومات جزئي، حكم كلي را استنتاج مي كند

تمثيل: استفاده از مشابهت يك معلوم براي كشف مجهول

تعريف متغير: ويژگي كه در اعضاي جامعه مشترك بوده و مقادير متفاوت را اخذ نمايد

انواع طبقه بندي متغير:

تقسيم متغيرها از نظر ارزش

تقسيم متغيرها از نظر رابطه

تقسيم متغيرها براساس نقش

و متغيرهاي جانبي

انواع متغير از نظر ارزش

1- متغير كمي

متصل(اعشارپذير): طول – وزن

منفصل(اعشارناپذير): تعداد دانشجو

2- متغيرهاي كيفي(عدد نمي‌گيرند): رضايت شغلي

3- متغيرهاي دو وجهي (هم كيفي و هم كمي):

مدرك تحصيلي

انواع متغير از نظر رابطه

مستقل: نقش علت را دارند و بر ساير متغيرها اثر مي‌گذارند

وابسته: تابع متغير مستقل هستند

ميانجي: گاه بعنوان رابط بين مستقل‌ها و وابسته‌ها عمل مي‌كنند.

متغيرهاي جانبي

تعديل كننده: توسط محقق دستكاري مي‌شوند.

كنترل: متغيرهايي كه توسط محقق ثابت نگهداشته مي‌شود

مزاحم: بصورت فرضي بر متغير تابع اثر مي‌كند ولي قابل اندازه‌گيري نيست

انواع متغير براساس نقش

متغيرهاي علي: عامل بوجود آورنده يك پديده

متغيرهاي توصيفي: مبين صفات و ويژگيهاي پديده

متغيرهاي دو يا چند ارزشي

متغيرهاي دو ارزشي: فقط دو ارزش مي‌گيرند مانند جنسيت

متغيرهاي چند ارزشي: بيش از دو ارزش مي‌گيرند مانند سطح تحصيل

متغير و معرف

- متغير بايستي بگونه‌اي تعريف شود كه قابل سنجش باشد

- معرف‌ها متغيرهاي تحقيق را عملياتي مي‌نمايند

- ثروت (درآمد– اتومبيل – نوع تفريح و ...)

فرآيند تحقيق علمي

مرحله اول: انتخاب، تحليل و تعيين مساله تحقيق

انتخاب مساله تحقيق – دسته‌بندي سؤالات – تعريف متغيرها – طراحي مدلها – شناخت ادبيات موضوع – طرح فرضيه‌ها

مرحله دوم:

گزينش، طراحي و تشريح روش كار

شناخت روش تحقيق – ابزارهاي گردآوري اطلاعات – روش استخراج و طبقه‌بندي و تجزيه و تحليل اطلاعات و در نهايت انتخاب روش و اجراي آن

مرحله سوم: گردآوري اطلاعات

انتخاب نمونه – اجراي آزمايشي ابزار سنجش

جمع آوري اطلاعات

مرحله چهارم: طبقه بندي و تجزيه و تحليل داده‌ها

1- كدگذاري اطلاعات

2- استخراج و طبقه بندي اطلاعات

3- انجام آزمونهاي آماري

4- تفسير نتايج و تاييد يا رد فرضيه‌ها

مرحله پنجم:

تدوين گزارش تحقيق

- تدوين و نگارش گزارش

- ويرايش و تايپ

فصل دوم – انواع تحقيقات علمي

مباحث اين فصل :

-تحقيقات علمي بر اساس هدف

- بنيادی

-کاربردی

- عملي

-تحقيقات علمي بر اساس ماهيت و روش

- تاريخي

- توصيفي

- هبستگي

- تجربي

- علًٍي

انواع تحقيقات :

تقسيم براساس هدف: 1- تحقيقات بنيادي

كشف حقايق – توسعه مرز دانش – كشف قوانين علمي

مشخصات: وقتگير+ هزينه‌بر+عمدتاً دانشگاهي

دو نوع:

1- بنيادي تجربي: استفاده از آزمايش مصاحبه و ...

2 - بنيادي نظري: اطلاعات اوليه از طريق مطالعه كتابخانه‌اي

تقسيم براساس هدف: 2- تحقيقات كاربردي

به منظور رفع نيازهاي بشر

مشخصات: وقت كمتر+ درآمدزا+ توسط سازمانهاي دولتي يا خصوصي

نوعي كاربردي كه موجب افزايش توليد، بهبود روشهاي انجام كار است: توسعه‌اي

تقسيم براساس هدف: 3- تحقيقات عملي

براي حل مساله‌اي خاص بكار مي‌رود

مشخصات: محلي+ موضعي+ عدم تعميم پذيري

تقسيم بر اساس روش

تحقيق تاريخي:

هدف: كشف ويژگيها، مشتركات و دلايل بروز وقايع گذشته

مشكلات: عدم حضور در صحنه – عدم سازمان دادن اطلاعات

منابع تحقيق تاريخي: مكتوب، شفاهي – تصويري و ...

انواع نقد اسناد:

نقد دروني

نقد بيروني

تحقيق توصيفي: توصيف وضع موجود

روش معمولاً كتابخانه‌اي

انواع:

- زمينه‌يابي(پيمايشي) مطالعه ويژگيها و صفات يك جامعه

- موردي

- قوم نگاري

- تحليل محتوا

تحقيقات همبستگي

هدف: كسب اطلاع از وجود رابطه بين متغيرها (لزوماً علت و معلول نيست)

انواع همبستگي

تحقيقات علـّي

هدف: كشف علت يا عوامل بروز حادثه

روش: كاربردي

مشكلات: كشف علت واقعي+ اعتبار

متغيرهاي قابل شناسايي: متغير عامل

متغير بازدارنده متغير زمينه ساز

تحقيقات تجربي:

هدف: كنترل متغيرها و مشاهده تاثير متغير بر ديگري

حوزه عمل: عمدتاً علوم طبيعي و بعضاً علوم انساني

شرايط ضروري:

- كنترل

- انتخاب تصادفي

- تكرار آزمايش

- قابليت تعميم

اعتبار تحقيق تجربي:

اعتبار دروني(آيا متغير تابع واقعا موجب تغيير وابسته شده است ؟)

اعتبار بيروني ( آيا در ساير تحقيقات امكان همين نتيجه وجود دارد؟)

روشهاي اجراي تحقيق تجربي:

- آزمايش با يك گروه

- آزمايش با دو گروه

- آزمايش با چند گروه

- آزمايش با استفاده از روش تكرار

فصل سوم – انتخاب و بيان مساله تحقيق

مباحث اين فصل :

-طرح مساله تحقيق

-انتخاب و تعيين حدود مساله

-مطالعه ادبيات و سوابق مساله تحقيق

-شناسائي و تحليل مساله تحقيق

-تعيين متغيرها و تدوين مدلهای علًي

-نحوه بيان مساله ونگارش آن

ركن اصلي هر تحقيق: انتخاب، تعريف و بيان مساله

مراحل: 5 مرحله

1- طرح مساله و تعيين حدود

2- مطالعه ادبيات تحقيق و سوابق

3- شناسايي و تحليل مساله

4- تعيين متغيرها و تدوين مدل علي

5- تشريح و نگارش

طرح مساله بدلايل:

- كنجكاوي

- تجارب شخصي

- مطالعه آثار مكتوب

- منابع شفاهي

- متقاضيان تحقيق

تعيين حدود: تعريف جامع+ جلوگيري از تداخل

روش:1- تعيين وضعيت عمومي و اختصاصي

2- زمينه‌اي مساله

3- محدوده مكاني و زماني

4- شناخت مسائل جانبي

مطالعه ادبيات تحقيق:

روش: از طريق كتابشناسيها

فهرست مقالات نمايه‌ها

كتابخانه‌ها فهرست تحقيقات

CD-ROM Internet

شناسايي و تحليل مساله:

پاسخ به سؤالات: ارزشمندي

تازگي موضوع

متغيرها و ارتباط آنها

قابليت اجرا ß توان محقق

ß امكانات

تعيين متغيرها و تدوين مدل:

مثال: جنس (زن – مرد)

تحصيلات (فوق ديپلم – ليسانس ...)

سن (كمتر از 25 – و ...)

نوع استخدام (قراردادي – پيماني و ...)

تعريف معرف يا شاخص

ارتباط متغيرها از طريق مدل

بيان مساله تحقيق

1- صورت مساله بصورت سؤالي و عبارتي

2- وضوح در تعريف

3- عدم بكارگيري واژگان ارزشي و القاب

4- تعريف اصطلاحات و مفاهيم

5- استخراج سؤالات فرعي

روش نگارش:

1- بيان مقدمه كلي 2- ابعاد و حدود مسئله

3- سوابق تحقيق 4- فهرست متغيير ها

5- بيان سئوالات 6- بيان اهداف تحقيق

7- نتايج و دستاوردهاي تحقيق

فصل چهارم – تدوين فرضيه

مباحث اين فصل :

-تعريف فرضيه

-نقش فرضيه در تحقيق علمي

-انواع فرضيه در تحقيقات تجربي

-ويژگيهاي يک فرضيه خوب

-شيوه نگارش و ارزيابي فرضيه

تعريف فرضيه:

حدس زيركانه محقق درباره نتايج تحقيق

تفاوت با قوانين كلي:

- قوانين به موارد خاص تعلق ندارند

- فرضيه مختص مساله تحقيق است

نقش فرضيه :

- ارائه جهت كلي به محقق

- جهت دهي به ادبيات تحقيق

- حساسيت محقق به مساله پژوهش

- درك بهتر براي روش جمع آوري اطلاعات

- چهارچوب براي تجزيه و تحليل اطلاعات

- در كليه تحقيقات، پژوهشگر ناچار از ارائه فرضيه است

- فرضيه اهم را بهتر است تعريف و زير مجموعه‌هاي آنرا (فرضيه‌هاي فرعي) هم تبيين نمائيم.

انواع فرضيه

فرضيه تحقيق (H1): Research hypothesis

وجود رابطه يا اثر بين متغيرها را تاييد مي‌كند

مثال: تفاوت معني‌داري بين تعهد كاركنان زن و مرد وجود دارد

فرضيه صفر (تهي) Null hypothesis

وجود رابطه يا اثر را رد مي‌كند

تفاوت معني‌داري بين تعهد كاركنان زن و مرد وجود ندارد

رضايت كاركنان از حد متوسط كمتر يا مساوي آنست

رضايت كاركنان از حد متوسط بالاتر است.

نكته 2

هرچند محقق فرضيه تحقيق را مطرح مي‌كند ولي :

عملاً از نظر آماري فرضيه صفر مورد از آزمون قرار مي‌گيرد

حالات گوناگون روابط بين متغيرها

حالت اول:

تفاوت تاثير دو يا چند متغير بر يك يا چند متغير

مثال:

كارآيي مديران آموزش ديده بالاتر از كارآيي مديران آموزش نديده است.

حالت دوم:

تعيين ميزان همبستگي بين دو يا چند متغير

مثال:

افزايش رضايتـمندي موجب افزايش تعهد سازماني كاركنان مي‌شود.

حالت سوم:

محقق در پي تعيين رابطه علت و معلولي بين متغيرهاست.

مثال:

مديران آموزش ديده عامل اصلي كارآيي سازمان هستند.

نكته 3:

در هر يك از حالت قبل دو جزء قابل بررسي است

جزء واقعيت: مبين حقيقت و درستي فرضيه است

جزء خطا: كه ناشي از اشتباه آماري و نمونه‌گيري است

در نهايت محقق بايد مشخص سازد كه:

جزء واقعيت از نظر آماري بزرگتر از آنست كه آن را به خطاهاي آماري نسبت داد

ويژگيهاي فرضيه خوب:

1- واقعيت رابطه متغيرها را بيان دارد

2- پاسخ مساله تحقيق باشد

3- حقايق نامربوط را حذف نمايد

4- ساده و قابل فهم باشد

5- قابليت آزمون داشته باشد

6- عدم مغايرت با قوانين علمي

7- راهنماي فعاليتهاي محقق باشد

8- بصورت جمله خبري باشد

9- واژه‌هاي نامأنوس و ارزشي نداشته باشد

فصل پنجم – نمونه گيري

مباحث اين فصل :

-تعريف نمونه و جامعه آماری

-انواع نمونه و روش انتخاب آن

-نمونه های احتمالي

-نمونه های غير احتمالي

-روشهای بر آورد حجم نمونه

-ملاحظات مربوط به برآورد حجم نمونه

نمونه‌گيري

هدف تحقيق: شناخت صفات، ويژگيها و يا روابط بين متغيرهاي يك جامعه آماري باشد

جامعه آماري: كليه عناصر يا افرادي كه در يك مقياس جغرافيايي داراي يك يا چند صفت مشترك باشند.

نمونه

تعريف نمونه: تعدادي از افراد جامعه كه صفات آنها با جامعه مشابهت دارد و معرف جامعه باشد

بطور كلي دو روش نمونه گيري وجود دارد

1- روش نمونه گيري احتمالي

2- روش نمونه گيري غير احتمالي

نمونه گيري احتمالي

1- مفهوم:

همه افراد جامعه شانس مساوي دارند

نمونه گيري احتمالي

2- انواع: الف) احتمالي ساده

روش: استفاده از قرعه كشي

جدول اعداد تصادفي

روش سيستماتيك

نمونه‌گيري احتمالي: انواع:

ب) احتمالي طبقه‌بندي شده

روش كار:

1- طبقه‌بندي جامعه

2- تعيين درصد و نسبت در نمونه

3- بكارگيري يكي از روشهاي قبل

نمونه‌گيري احتمالي: انواع:

ج) نمونه‌گيري گروهي يا خوشه‌اي

بصورت سلسله مراتبي

روش كار:

1- انجام تقسيم‌بندي كلان

2- انتخاب نمونه

3- انجام تقسيم‌بندي بعدي

4- انتخاب نمونه

و ...

نمونه گيري احتمالي: انواع:

د) نمونه گيري مكاني

براي مطالعه ويژگيهاي جغرافيايي

نمونه گيري احتمالي: انواع:

ه‍) ساير نمونه‌گيريها:

1/ ه‍) نمونه گيري مادر

2/ ه‍) نمونه گيري چند درجه‌اي

3/ ه‍) نمونه گيري مختلط (كليه روشها)

نمونه گيري غير احتمالي:

1- مفهوم:

در اين نمونه گيري احتمال تعميم وجود ندارد

نمونه گيري غير احتمالي:

2- انواع:

الف) نمونه گيري سهميه‌اي

تعداد نمونه به فرد داده مي‌شود و وي به تمايل فرد آنها را برمي گزيند

نمونه گيري غير احتمالي: انواع:

ب) نمونه گيري اتفاقي

افراد در دسترس مورد مصاحبه قرار مي‌گيرند

ج) نمونه گيري وضعي

براساس تجارب فردي پژوهشگر

د) موردي

تعيين حجم نمونه

روش اول:

تخمين شاخص مثلاً 10 – 20 يا 30%

افراد جامعه

نكات مورد توجه:

- اگر جامعه كوچك ß درصد بالا

- اگر تجانس جامعه بالاست ß درصد كم

- درصد با توجه به امكانات و زمان

روش دوم: استفاده از روشهاي آماري

Z=t با توجه به درصد خطا از جدول مربوطه

P: احتمال صفت در جامعه

q: 1-p

d: درصد خطاي قابل چشم پوشي

ملاحظات برآورد حجم

1- حجم نمونه حداقل حجم آنرا نشان مي‌دهد

2- اگر چند صفت را تحقيق مي‌كنيم براي هرصفت جداگانه محاسبه و عدد بالاتر

3- اگر پارامترهاي جامعه را نداشتيم با نمونه‌گيري آنرا بدست آوريم

4- با توجه حوادث غيرقابل پيش‌بيني حجم نمونه را بالاتر در نظر بگيريم

فصل ششم – ابزار سنجش و گردآوری اطلاعات

مباحث اين فصل :

-تعريف ابزار سنجش

-انواع ابزار سنجش

-ابزارهای استاندارد

-ابزارهای محقق ساخته

-مقياسهای سنجش

-مقياسهای سنجش کميًات

-طيفهای سنجش کيفيًات

-روائي و پايايي ابزار سنجش

ابزار سنجش اطلاعات:

تعريف:

وسايلي كه محقق به كمك آنها، اطلاعات تحقيق را گردآوري ، ثبت و كمي مي‌نمايد.

طبقه‌بندي ابزار اندازه‌گيري:

1- ابزارهاي استاندارد

2- ابزارهاي محقق ساخته

ابزارهاي استاندارد:

1- كليه جنبه‌هاي آن بخوبي تعريف شده‌اند

2- روش نمره گذاري آنها مشخص است

3- اعتبار و پايايي آن مورد تاييد مي‌باشد

ابزارهاي محقق ساخته:

- تلاش بيشتر محقق براي ايجاد

- اجراي آزمايشي

- بدست آوردن اعتبار و روايي

انواع ابزارهاي گردآوري اطلاعات:

الف) پرسشنامه ب) كارت مصاحبه

ج) كارت مشاهده د) نظر سنج

ه‍) فيش و) فرم

ز) نقشه‌هاي كروكي ح) آزمونها : هوش

پيشرفت تحصيلي

مقياسهاي اندازه‌گيري:

1- مقياسهاي اسمي(عددي)

- بصورت دو ارزشي يا چند ارزشي

- پايين‌ترين سطح دقت

- توجه به وجود يا عدم وجود وضعيت خاص

مثال: جنسيت، مليت، مذهب

مقياسهاي اندازه‌گيري

2- مقياسهاي ترتيبي:

- علاوه بر سنجش وجود و عدم وجود

- سنجش شرح وظايف

مثال:

تعيين رتبه و درجات براي كيفيت كار

مقياسهاي اندازه‌گيري

3- مقياسهاي فاصله‌اي

- علاوه بر موارد قبلي

- سنجش فاصله بصورت كمي

- سهولت در تجزيه و تحليل آماري

مثال: سنجش زمان انجام كار

مقياسهاي اندازه گيري:

4- مقياسهاي نسبي:

همان مقياس فاصله‌اي اما نقطه صفر مطلق را هم دارد.

مثال: سنجش طول، وزن و درآمد

طيفها:

- براي سنجش ديدگاهها و نگرشها كه كيفي هستند

1- طيف بوگاردوس:

ميزان پذيرش يا طرد فرد يا گروه توسط فرد يا گروه ديگر

سه وضعيت با هفت درجه با ارزش كمي

1 تا 7

انزجار تمايل متوسط پذيرش

1 4 7

طيفها:

2- طيف ليكرت:

- 5 قسمت مساوي

- تهيه گويه و ارائه به افراد نمونه

طيفها:

3- طيف گاتمن:

- طراحي جملات با ترتيب منطقي از شديدترين گرايش تا منفي‌ترين گرايش

- موافقت با يك جمله نشانه موافقت با جملات ضعيف‌تر

- معمولاً

روايي: Validity

- محتواي سؤالات يا ابزار سنجش دقيقاً متغيرهاي موضوع را بسنجد

- پايايي: Reliability

- ابزار پايا ابزاري است كه در شرايط مشابه پاسخ مشابه ارائه نمايد.

عوامل منفي تاثيرگذار بر پايايي و روايي

1- تعريف نشدن اصطلاحات

2- عدم توجيه پرسشگران

3- عدم همگوني و تجانس پاسخگويان

4- تغيير شرايط و زمينه‌هاي اجراي پرسشگري

5- وضعيت ظاهري ابزار سنجش

6- عدم تناسب مراحل مختلف فرايند تحقيق

روشهاي مختلف براي اطمينان از روايي و پايايي:

1- استفاده از گروههاي دوگانه و موازي

2- استفاده از معيارهاي معمول جامعه

3- استفاده از روش پيش آزمون

فوايد پيش آزمون:

1- آگاهي از صفات جامعه مورد مطالعه

2- برآورد حجم نمونه يا ارزيابي مجدد آن

3- اصلاح روش گردآوري اطلاعات

4- اصلاح ابزار سنجش

5- اصلاح روش استخراج، طبقه‌بندي و تجزيه و تحليل نتايج

6- اطلاع از پاسخهاي مورد انتظار

فصل هفتم – روشهای گردآوري اطلاعات

مباحث اين فصل :

-انواع روشهای گردآوري اطلاعات

-روشهای کتابخانه ای

-روشهای ميداني

-روش آزمون

-پرسشنامه

-مصاحبه

-مشاهده

-و . . . . .

-روشهای ترکيبي

روش گردآوري اطلاعات بطور كلي

1- روشهاي كتابخانه‌اي

2- روشهاي ميداني

1- روشهاي كتابخانه

الف) انواع:

استفاده از فيش

استفاده از جدول

استفاده از نقشه‌ها و كروكي

استفاده از فرمهاي ويژه

روش كتابخانه‌اي: بررسي نكات

- برخي از تحقيقات كاملاً كتابخانه‌اي هستند ولي در ساير تحقيقات هم بنوعي روش كتابخانه‌اي مورد استفاده است

- معمولاً كتب و منابع كتابخانه‌ها به دو روش ديويي و كنگره طبقه بندي شده‌اند.

- براي جستجو در منابع: برگردان يا كارتهاي ويژه

- تنظيم براساس: عنوان كتاب، موضوع يا مولف

- آشنايي با آئين نامه و مقررات خاص هر كتابخانه

- توصيه به عضويت در كتابخانه

- برخي از منابع كتابخانه‌ها صرفاً درداخل آنها مطالعه مي‌شود

- در سالهاي اخير توجه به ساير منابع اطلاعاتي

- انواع روش نگهداري كتاب «باز – نيمه باز – بسته»

اسناد عمده كتابخانه‌ها:

1- كتاب 2- مجلات

3- ميكروفيلم و ميكروفيش

4- ديسكتهاي كامپيوتري

5- اسناد اصل

6- اسناد دولتي

7- نشريه‌هاي رسمي دولتي

8- اسناد شخصي و خصوصي

9- مطبوعات 10- آمارنامه‌ها

11- اسناد صوتي و تصويري

ابزار گرد آوري اطلاعات در روش كتابخانه

1- فيش: ابزاري از كاغذ يا مقوا كه محقق مطالب يك موضوع خاص را درآن ثبت يا الصاق مي‌كند

نگهداري و طبقه‌بندي فيش‌ها

بخش‌هاي يك فيش:

1- بخش اطلاعات منبع

2- بخش اطلاعات موضوع

3- بخش اطلاعات فيش (كد، شماره مسلسل ...)

4- بخش ثبت و الصاق

ابزار گردآوري اطلاعات در كتابخانه

2- جدول و فرم

- فرمهاي استاندارد (فرم سرشماري و ...)

- فرمهاي محقق ساخته

ابزار گردآوري اطلاعات در كتابخانه

3- پرسشنامه استخراج اطلاعات

هم حالت فرم و هم حالت پرسشنامه

4- نقشه و كروكي

با تلفيق نقشه‌هاي قديم و جديد

2- روش ميداني

محقق براي گردآوري اطلاعات به محيط بيرون مي‌رود و براي تجزيه و تحليل آن به محل كار خود برمي‌گردد

انواع:

پرسشنامه

مصاحبه

مشاهده

آزمون

تصوير برداري

2- روش ميداني

2-1- پرسشنامه

كاربرد: جمع‌آوري اطلاعات در سطح وسيع

عناصر دخيل در اجرا:

1- ابزار اجرا (پرسشنامه)

2- عوامل اجرا

3- مديريت اجرا

4- پاسخگويان

2-1- پرسشنامه

مجموعه اوراقي حاوي تعدادي سؤال درباره متغيرهاي تحقيق

شكلهاي گوناگون سؤالات:

1- باز: پاسخگو محدود به انتخاب پاسخهاي از پيش طراحي شده نيست

2- بسته

3- سؤالات تركيبي

4- سؤالات تعاقبي

انواع سؤالات بسته:

1- بسته، دو گزينه‌اي (بلي – خير)

2- بسته چند گزينه‌اي

3- بسته طيفي

4- بسته ترتيبي

5- وزني

6- مقايسه‌اي

نكات مورد توجه در تنظيم پرسشنامه:

1- عدم درج سؤالات غير ضرور

2- رسايي در جملات

3- مجموعه سؤالات يك متغير، كنار يكديگر باشد

4- ترتيب سؤالات از ساده به مشكل (موجي)

5- راهنمايي پاسخگويان

6- مشخصات پاسخگو بصورت اختياري

7- توضيحات ابتداي كار (اهداف و مقاصد تحقيق)

8- اطمينان از محرمانه بودن اطلاعات

9- خودداري از طرح سؤالات حساسيت برانگيز

10- عدم استفاده از سؤالات جهت دار

11- عدم طرح سؤالات اصلي و كليدي در انتهاي آن

12- پيش بيني براي كدگذاري

13- ظاهر آرايي و فضاي كافي براي سؤالات باز

14- درج نام فرد يا مؤسسه و آدرس ...

15- توزيع آزمايشي و نقد اوليه

16- تست و پيش آزمون

17- اصلاح نهايي و تكثير

2- عوامل اجرايي:

در طرحهاي كوچك ß خود محقق

طرحهاي بزرگ ß ستاد اجرايي پرسشنامه و پرسشگران

ويژگيهاي پرسشگران:

تحصيلات – تجربه – هوش و ذكاوت – سرعت عمل – آداب دان – آموزش ديده

3- برنامه ريزي و اجراي پرسشنامه:

3-1- پيش بيني روش اجرا

- تكميل توسط پرسشگر

- تكميل توسط پاسخگو

- تكميل از طريق ارتباط تلفني

- ارسال پستي

3-2- پيش بيني مرجع و مركز هدايت

3-3- پيش بيني نحوه ورود به محيط پرسشگري

- معرفي نامه

- جلب اعتماد

- تشكر و سپاسگزاري

3-4- پيش بيني اقدامات بعد از مرحله پرسشگري

1- گردآوري و تمركز پرسشنامه

2- بازنگري و اطمينان از بي نقصي

3- پرداخت حق‌الزحمه پرسشگران

4- ارسال براي گروه كدگذار

4- پاسخگويان:

1- انتخاب درست

2- درك شرايط و ويژگيهاي آن

3- رعايت زمان پاسخگو

ملاحظات:

- وجود تمايل به پاسخهاي مشابه

- هاله افكني يك رفتار بر ساير رفتارها

- تمايل به استفاده از حد متوسط

- بروز اشتباه دردرك معناي سؤال

پرسشنامه:

نقاط قوت:

- جمع آوري اطلاعات وسيع

- كاهش زمان پاسخگويي

- كاهش هزينه‌ها

- افراد نمونه زياد

- امكان تبديل داده‌ها به كميت

پرسشنامه:

نقاط ضعف:

- براي مطالعه عميق كارآمد نيست

- احتمال عدم بازگشت پرسشنامه‌ها

- احتمال عدم درك مفاهيم توسط پاسخگو

- امكان بروز اشتباه و كاهش درجه اعتبار

روش ميداني:

2-2- روش مصاحبه: مكالمه رودررو يا تلفني بين محقق و پاسخگو

ابزار:

- تهيه كارت مصاحبه

انواع:

استاندارد شده

محقق ساخته

انواع روشهاي مصاحبه:

الف) مصاحبه منظم

ب) مصاحبه آزاد (عميق و آزادي عمل بيشتر)

نكات مورد توجه:

1- مصاحبه شونده احساس تهديد ننمايد

2- آشنا نمودن مصاحبه شونده با اهداف مصاحبه

3- موافقت مصاحبه شونده با روشهاي ثبت اطلاعات

4- جلب اعتماد مصاحبه شونده

5- ايجاد جو صميمانه و جلوگيري از خستگي

6- مصاحبه كننده بي طرفي را حفظ نمايد

7- عدم ارائه پاسخ صريح توسط مصاحبه كننده

8- عدم اصرار به شنيدن پاسخ در موارديکه فرد مايل به پاسخ نيست

9- هم آهنگي فرهنگي

10- انتقال عين مطالب به كارت مصاحبه

11- بخاطر سپردن سؤالات و ترتيب آن

2 1 –آرامش محيط مصاحبه

محاسن مصاحبه:

1- مناسب براي مطالعات عميق

2- براي جامعه بي‌سواد

3- احتمال درك صحيح سؤالات بالاست

4- ايجاد فضاي صميمانه بين محقق و مصاحبه شونده

5- ارائه آزاد نظرات مخصوصاً در مصاحبه باز

معايب:

1- وقت گير

2- تعميم پذيري اندك

3- تعبير و تفسير و تجزيه و تحليل اطلاعات به سختي

4- نياز به مصاحبه گر كارآزموده

5- احتمال بروز عواطف بين مصاحبه كننده و مصاحبه شونده

6- صعوبت دسته بندي و صحت پايين اطلاعات

روش ميداني

2-3- روش مشاهده:

مشخصات: - اعتماد و واقعيت ديدن در برابر شنيدن

- عموميت در تمام رشته‌ها

ابزار مشاهده:

كارت مشاهده: 1- استاندارد

2- محقق ساخته

روشهاي مشاهده:

1- طرحهاي مشاهده كنترل نشده

2- طرحهاي مشاهده كنترل شده

3- طرح مشاهده مشاركتي(جذب محقق در محيط)

4- طرح مشاهده غير مشاركتي

5- طرح مشاهده فردي

6- طرح مشاهده گروهي

7- طرح مشاهده علني

8- طرح مشاهده غير علني

نكات مورد توجه در مشاهده:

1- اخذ مجوز از مسئولين مربوط

2- حتي‌الامكان ماموريت فرد علني نگردد

3- بلافاصله بعد از اتمام مشاهده، كارت را تكميل نمايد

4- از تمايلات و خواسته‌هاي شخصي اجتناب نمايد

5- اطلاعات مقدماتي را از موضوع كسب نمايد

6- حتي‌الامكان دستگاههاي تصويربرداري داشته باشد

7- بازنگري در اطلاعات و شيوه جمع آوري آن

8- مشكلات را يادداشت نمايد

9- موارد استثناء را در كارت جداگانه يادداشت نمايد

محاسن مشاهده:

- اطلاعات دقيق و بي واسطه

- حجم وسيع اطلاعات

- براي شناخت افرادي كه قادر به بيان وضعيت نيستند

- بعنوان روش كنترل ساير روشها

- عدم تاثير مشكلات زباني و فرهنگي

- مشاهده غير علني، از مقاومت احتمالي جلوگيري مي‌نمايد

معايب مشاهده:

- براي مطالعه وسيع مناسب نيست

- در مشاهده غيرعلني امكان ثبت بلافاصله وجود ندارد

- در مشاهده علني، شرايط غير طبيعي مي‌شود

- براي تحقيقات مدام و طولاني مقرون به صرفه نيست

- مشكلات محدوديت ديد

روشهاي تركيبي:

معمولاً تحقيقات علمي از كليه روشها سود مي‌جويد.

فصل هشتم – کد گذاری استخراج و طبقه بندی داده ها

مباحث اين فصل :

-تعريف کد گذاری

-روش اجرا

-استخراج داده ها

-دستي

-سوالات باز

-سوالات بسته

-استفاده از رايانه

-سوالات باز

-سوالات بسته