تنظيم: جواد علائي

شكل دادن به رفتار

 مدير در سازمان براي شكل دادن به رفتار كاركنان، به صورت سيستماتيك و منظم، رفتارهايي را تقويت مي‏كند كه به رفتارهاي مورد نظر خود نزديك‏تر باشد. هر قدر واكنش كاركنان به رفتار مورد نظر مدير نزديك‏تر شود مدير بايد آن رفتار را بيشتر تقويت كند.

روشهاي شكل دادن به رفتار

 الف: تقويت مثبت.

 ب: تقويت منفي.

 ج: تنبيه.

 د: خاموش سازي.

 نكته: تقويت مثبت و تقويت منفي منجر به يادگيري شده و پاسخهاي مطلوب و مورد نظر را تاييد مي‏كند و احتمال تكرار آنها را بالا مي‏برد ولي تنبيه و خاموش‏سازي، موجب تضعيف رفتار مي‏شود و پس از آن كمتر تكرار خواهد شد.

 - آنچه بيشتر مورد توجه قرار مي‏گيرد، تقويت رفتار براي شكل دادن به رفتار افراد در سازمان است.

نتايج بدست آمده از اثر تقويت رفتار در سازمان:

 1 - براي ايجاد تغيير در رفتار نوعي تقويت ضروري است.

 2 - در سازمان برخي از پاداشها مؤثرتر از بقيه است.

 3 - سرعت يادگيري و پايداري اثر آن بوسيله طول دوره زماني تقويت آن تعيين مي‏شود.

برنامه تقويت

 دو برنامه عمده تقويت عبارتتداند از:

  الف) تقويت پيوسته (دائمي):

 هر بار رفتار مطلوب مشاهده مي‏شود تقويت گردد.

 براي مثال اگر كسي هميشه تاخير دارد، در هر زمان كه به موقع برسد و بدون تأخير باشد، مدير يا مسوول مستقيم او، به گونه‏اي آن رفتار را تقويت كند مثلاً به او سلام و تعارف كند.

 نكته: اين روش يك اثر منفي دارد و آن هم شرطي شدن رفتار است.

 ب) تقويت متناوب:

 _ پاداش داده مي‏شود (تقويت صورت مي‏گيرد) امّا بلافاصله و يا با يك زمانبدي مشخص، نسيت.

 -  براي تكرار رفتار ارزشمند گاهي تقويت ارائه مي‏شود امّا نه هر بار كه ظاهر شود.

 در اجراي روشهاي متناوب تقويت رفتار، شيوه پاداش دادن را مي‏توان به چهار طبقه تقسيم‏بندي نمود.

 1 - فاصله‏اي ثابت:

 پاداش در فواصل زماني يكسان توزيع مي‏شود. در اين حالت متغير اصلي زمان است و فاصله زماني ثابت نگه داشته مي‏شود. تقريباً اين رايجترين برنامه‏اي است كه درباره كاركنان حقوق‏بگير به اجرا در مي‏آيد.

 2 - فاصله‏اي متغير:

 پاداشها بر حسب موقعيت و به طوريكه غير قابل پيش‏بيني باشد توزيع مي‏گردد.

 هنگامي كه استادي به دانشجويان مي‏گويد در طول ترم، چندين آزمون تستي به عمل خواهد آورد و تعداد اين آزمونها نيز نامشخص است و از طرفي دانشجويان بدانند كه اين آزمونها 40% نمره پايان ترم را خواهد داشت در اين حالت استادي كه بر اين شيوه عمل كرده، از برنامه تقويت رفتار فاصله‏اي متغير استفاده نموده است.

 3 - نسبي ثابت:

 زمان مطرح نيست بلكه ملاك تعداد دفعات رفتار شايسته است.

 نمونه اين برنامه، پاداشي است كه در ازاي انجام مقدار معيني كار به شخص داده مي‏شود. براي مثال اگر به كارگري در ازاي دوخت هر 10 دگمه لباس 1000 ريال داده شود در اين صورت نوع تقويت (كه در اين مثال پرداخت پول است) به تعداد دگمه‏هايي بستگي دارد كه به لباس دوخته مي‏شود.

 4 - نسبي متغير:

 هنگامي كه پاداش با رفتار فرد تغيير مي‏كند، برنامه نسبي متغير به اجرا درآمده است. نمونه اين برنامه تقويت، رفتار كمسيوني است كه به  فروشندگان داده مي‏شود.

 نكته: در اين برنامه شدت انگيزه در فرد كاهش نمي‏يابد بر عكس برنامه تقويت فاصله‏اي ثابت