بنام آفریدگاربخشنده

فاطمه سلطانی

"پژوهشی پیرامون مدیریت ترافیک با نگاهی به مطالعه موردی مشهد مقدس"

مساله:  عدم مطلوبیت مدیریت ترافیک مشهد

بیان مساله:

صنعت حمل و نقل یکی از پایه های رشد و توسعه شهرها و کشور است اما این صنعت علیرغم منافع بی شماری که دارد به دلیل برنامه ریزی های نامطلوب گذشته هزینه ها، آثار و پیامدهای منفی بسیاری در کشور ما بر جا گذشته که مهمترین آنها تهدیدهای منابع انسانی، منابع انرژی و منابع زیست محیطی و به علاوه میلیون ها ساعت اتلاف وقت ارزشمند شهروندان و ناراحتی های روحی و روانی ناشی از تاخیر در شلوغی و تراکم ترافیک است. [1]

در صد سال اخیر جمعیت ایران حدودا 9 برابر شده و از 6/8 میلیون نفر به بیش از 70 میلیون نفر رسیده است. رشد شهرنشینی در این دوره چشمگیر بوده و طبق آخرین آمارها بیش از 5/1 درصد از کل جمعیت کشور در شهرها ساکن هستند و 90 درصد از کل جا به جایی هایی که در کشور انجام می شود مربوط به سفرهای درون شهری است. [1]

سرهنگ يوسف طاهروردي گفت: هم اکنون بيش از شش ميليون خودرو در کشور تردد مي کنند گرچه اين تعداد خودرو، در مقايسه با کشورهاي توسعه يافته همچون انگلستان با بيش از 26 ميليون خودرو، ناچيز است اما وضعيت حمل و نقل و اجراي مقررات آيين نامه در ايران در منطقه خاورميانه بعد از احتساب افغانستان و عراق جنگ زده در پايين ترين رتبه  قرار دارد.[2]

طبق آمار منتشره توسط سازمان حمل و نقل ترافیک شهرداری مشهد در سال 1385 مشهد دومین شهر بزرگ ایران است.شهر مقدس مشهد بعنوان دومین کلانشهر مذهبی جهان با مساحت 270 کیلومتر مربع و طبق سرشماری سال1385جمعیت آن 938/679/2  نفر می باشد که نیمی از جمعیت استان را تشکیل می دهد.وجود بارگاه ملکوتی حضرت علی بن موسی الرضا(ع) و سایر جاذبه های توریستی موجب گردیده سالانه بالغ بر 20 میلیون زائر و مسافر از اقصی نقاط جهان به این شهر عزیمت نمایند. در حال حاضر شهر مقدس مشهد روزانه 5/3 میلیون جابجایی سفر دارد که این میزان طی 10 سال آینده به 5 میلیون جابجایی در روز می رسد.[3]

متغیرها:

متغیر مستقل: ترافیک         متغیرهای وابسته: زمان        متغیر مداخله گر: جنسیت، سن، تجربه

موانع و مشکلات ترافیکی و علل بروز آنها

- عدم تردد و توجه عابرین پیاده نسبت به مکانهای امن عبور

- تردد ماشینهای سنگین در داخل شهر

- عدم توجه به قوانین راهنمایی و رانندگی

- حضور زائرین و مسافرین بدلیل زیارتی بودن شهر [5]

- عدم توجه به سفرهای دانش آموزان از/به  مدرسه  به/از خانه[6]

- تصادفات و خسارات[5]

- ارائه نامناسب خدمات سیستم اتوبوسرانی در مشهد[7] و [8]

- بی انگیزگی مسئولین ذیربط در انجام مدیریت مناسب ترافیک[9]

- عدم توجه رسانه های جمعی در ارائه برنامه های تاثیر گذار[9]

- پارکهای دوبله و سوبله [10]

- فقدان پارکینگهای وسیع در خیابانهای اصلی[10]

- عدم تطابق عرض خیابانها و تعداد بزرگراهها با رشد وسایل نقلیه[11]

-  فقدان فرهنگ موتورسواری[12] , [13] 

- عدم استفاده از تکنولوژیهای روز برای رانندگان[14]

- فشردگی حجم ترافیک در محدوده حرم مطهر[15]

- فقدان آموزش کافی در جامعه در زمینه ترافیک و وسایل حمل و نقل عمومی[5]

- عمر کوتاه مديريتي در ايران و نبود مديريت واحد شهري[16]

ادبیات مساله:

برای رسیدگی به همه امور روزانه 24 ساعت، کافیست؟!

شاید یکی از آرزوهای افرادی که در کنار ما زندگی می کنند این باشد که طول روز بیشتر از 24 ساعت باشد! خیلی از ما هم در روزهای پرمشغله چنین آرزو داریم؛ یکی از تکراری ترین حرف هایی که این روزها می شنویم عباراتی چون «وقت ندارم...»، « فرصت نکردم...» و از این قبیل جملات است. در شهرهای بزرگ و پر ازدحامی مانند تهران و مشهد و ... که شهروندان آن برای انجام کارهای مختلف و رسیدگی به امور شغلی و زندگی خود با مشکلات متعددی مواجه می شوند «وقت کم آوردن» امری عادی به حساب می آید. هر کدام از ما برای انجام امور ساده روزمره خود، با توجه به مسائلی چون ترافیک، دوری و پراکندگی مسیر ها و بسیاری مسائل که بعضا قابل پیش بینی هم نیست نیازمند برنامه ریزی و مدیریت زمان هستیم.[4]

 وقت و زندگی شهری

از مهمترین دغدغه های زندگی شهری کسب موفقیت و تحقق اهداف مدیران شهری و شهروندان است. «موفقیت عبارت است از نیل رضایت مندانه به اهداف از پیش تعیین شده در زمان معین.» یکی از عواملی که موجبات رضایت ما را در فرآیند موفقیت تأمین می کند، مسأله «زمان» تحقق هدف می باشد. پس باید با طراحی یک برنامه زمان بندی شده زمان دقیق تحقق اهدافمان را به دست آوریم و از این جاست که پای مدیریت زمان در فرآیند موفقیت به میان می آید.[4]

شبکه حمل و نقل شهری

اگر شبکه حمل و نقل به عنوان محور و استخوان بندی اصلی برنامه ریزی برای شهر پذیرفته شود برنامه ریزان این دوره تحت تاثیر عمیق ابزارهای جدید حمل و نقل قرار گرفته اند. به هر حال به کارگیری گسترده ابزارهای جدید به ویژه خودرو برای ایجاد امکان و سهولت دسترسی در شهرها، بحرانی را برای آن ها به وجود آورده که با تغییر وسیع محیط و یا اثرگذاری نا مطلوب بر محیط، به ویژه در جهان در حال توسعه باعث تنزل کیفی محیط شده است. هر روز بخشی از اوقات مردم در شهرهای بزرگ و متوسط در صف اتوبوس ، تاکسی و راه بندان ها و طی کردن مسیرهای طولانی و خسته کننده تلف می شود و چه بسا در این راستا به این فکر فرو رفته باشند که وقت و هزینه فراوانی از ساکنان شهر در این رفت و آمدها به هدر می رود .

این در حالی است که یکی از ویژگی ها و شاخصه های محیط شهری مطلوب، دسترسی آسان، سریع و مطمئن شهروندان به نقاط مختلف شهر و بهره مندی از کاربری های گوناگون موجود در سطح شهر است. بدین ترتیب دسترسی آسان به همه نقاط شهر را می توان حق عمومی برای تمام ساکنان شهر دانست که اختلال در آن، کیفیت زندگی شهری را پایین می آورد. عدم کارایی سیستمم جابجایی روزانه و ترافیک شهری باعث سلب اعتماد مردم از حمل و نقل عمومی شده و به گونه قابل ملاحظه ای بر روی کیفیت زندگی روزمره شهروندان تاثیر می گذارد. هر چند این قبیل مشکلات تازگی ندارد اما با رشد جمعیت و توسعه کمی ابعاد شهرها و افزایش وسایل نقلیه شخصی و استفاده از آن ها در سال های اخیر، این مشکلات ابعاد تازه ای یافته است.[4]

106 سال پيش ، وقتي اولين اتومبيل وارد ايران شد، موجي از شادي و سرور را در بين مردم برانگيخت. اين ماشين که سوخت آن نفت بود و در موقع حرکت دود زيادي مي کرد توسط مردم به ماشين دودي يا ارابه دودي تغيير نام داده شد. مردم بر اين باور بودند که اين وسيله چهار چرخ مي تواند موجب رفاه و آسايش در جامعه شود، اما هرگز اين تصور را به ذهن خود راه نمي دادند که اين وسيله روزي زندگي کردن را بر ايشان سخت کند. با شروع شهرسازي به صورت مدرن در سال 1300 رفته رفته واردات ماشين به ايران افزايش يافت و پس از آن در سال 1326 اولين کارخانه اتومبيل سازي در ايران توليدات خود را روانه بازار کرد. در همان سال ها بود که براي کاهش عوارض و مضرات آن ماشين ها، قوانين و مقررات مختلفي وضع شد، به طوري که در آبان ماه سال 1298 به دنبال وقوع دو حادثه تصادف در تهران، کميسيوني در وزارت کشور، اولين نظام نامه يا آيين نامه رانندگي را تدوين کرد. اين کميسيون دستور به کارگيري ماموران راهنمايي و رانندگي در تهران و شميران را صادر کرد و همچنين دستور داد که تنها پس از معاينه اتومبيل، به صاحبان آن گواهينامه داده شود. با وجود اين سابقه طولا ني کمتر کسي احتمال مي داد که روزي شاهد کم توجهي به قوانين راهنمايي و رانندگي در کشور باشيم و اين کم توجهي فراگير شود.[2]

دکتر محمود حسابي دانشمند فقيد ايراني در سال 1348 توصيه هايي براي عبور و مرور خودروها ارايه کرده بود که تا به امروز مورد کم اعتنايي مسوولا ن و فرهنگ سازان قرار گرفته است. وي در مقاله خود تحت عنوان «مشکلي به نام مشکل رانندگي» در تهران به عدم رعايت قوانين آيين نامه توسط رانندگان اشاره کرد.[2]

اجراي قوانين و مقررات و نظارت بر آن امري اجتناب ناپذير و لازمه آسودگي و اطمينان خاطر براي سفرهاي درون شهري و بين شهري است. اما امروز پس از گذشت 37 سال از انتشار آن توصيه ها، شاهد صدور روزانه 90 هزار قبض جريمه براي رانندگان متخلف هستيم.

ترافیک

ترافیک یک واژه شناخته شده بین المللی است و در قوانین به مجموعه عبور و مرور وسائط نقلیه و اشخاص و حیوانات در راهها اطلاق می گردد .ترافیک از سه عامل تشکیل می شود این عوامل عبارتند از : انسان ، راه  ، وسیله نقلیه .چنانچه هر یک از عوامل سه گانه نباشد اصولا مساله ای بنام ترافیک وجود نخواهد داشت .[5]

اهداف مدیریت ترافیک

به طور کلی هدف مدیریت ترافیک ، استفاده بهینه از شبکه های راه های ارتباطی موجود و افزایش ایمنی راه ها ست . این هدف باید تا حد ممکن بدون لطمه زدن به محیط زیست تحقق یابد .[5]

روش های مدیریت ترافیک

روش های مختلفی برای طراحی و اعمال مدیریت ترافیک در شهرها وجود دارد . متداول ترین این روشها که در یک طرح جامع مدیریت ترافیکی شهری استفاده می شود ، شامل موارد زیر است :[5]

-           کنترل پارک های خیابانی و طرح استفاده بهینه از پارکینگ ها

-           اقدامات مربوط به حق تقدم عبور اتوبوس ها

-           وضع قوانین مربوط به دوچرخه سواری

-          طرح آرام سازی ترافیک

-           ایجاد محدودیت عبور

-          و ...

بررسیها نشان داده است که بهترین راه کنترل ترافیک و به مفهوم دیگر به حداقل رسانیدن ضرر و زیان ناشی از آن ، استفاده از سه گروه عواملی است که شاید بتوان آنها را به صورت سه نوع راه جهت بهبود ترافیک بیمار در این جامعه تجویز نمود که این عوامل عبارتند از :   مهندسی ترافیک ،  اجرای مقررات و  آموزش [5]

اولویت بندی مشکلات:

1.        عمر کوتاه مديريتي در ايران و نبود مديريت واحد شهري[16]

2.        افزایش جمعیت [5]

3.        عدم تطابق عرض خیابانها و تعداد بزرگراهها با رشد وسایل نقلیه[11]

4.        ارائه نامطلوب خدمات سیستم اتوبوسرانی در مشهد[7] و [8]

5.        فقدان مدیریت بر پارکینگها[10]

6.        عدم وجود الگوهاي رفتاري مناسب (يادگيري پنهان) در رفتار ترافيكي رانندگان و عابران[5]

7.        تخلفات و سوانح مربوط به موتورسواران[12] , [13] 

8.        عدم استفاده از تکنولوژیهای روز مدیریت ترافیک برای رانندگان[14]

9.        عدم توجه به سفرهای دانش آموزان از/به مدرسه به/از خانه[6]

10.     ناهماهنگی مدیران راهور و رسانه های جمعی در ارائه برنامه های تاثیر گذار[9]

11.     فشردگی حجم ترافیک در محدوده حرم مطهر[15]

شرح مشکلات:

1-       ریشه مشکل: عمر کوتاه مديريتي در ايران و نبود مديريت واحد شهري

شرح: نبود مديريت واحد شهري در شهر تهران، مشخص نبودن سازمان مسوول يا مجري در قانون و چند بخشي بودن آن در شهرداري، وزارت مسکن و شهرسازي، وزارت کشور، نيروهاي نظامي و انتظامي دليل ديگري بر نابساماني معضل ترافيک تهران است.

استاندار خراسان رضوی گفت: " بعضي دستگاه‌ها باعنوان مجري مدافع اين طرح نبودند و طرح را طرح خود نمي‌دانستند در حالي‌ كه بايد تمام‌ دست‌اندركاران آن پشت اين طرح بايستند.". [17]

دكتر خواجي عضو شوراي اسلامي شهر مشهد در جلسه مشترک با نمایندگان مجلس و مدیران شهری گفت:عميقاً ساختار مديريت ترافيك را به عنوان يك مشكل اساسي شهرمورد بررسي قرار داده ايم. پس از مطالعات عميق به اين نتيجه رسيديم كه متاسفانه انگيزه اي در مديريت سازمان ترافيك براي حل معضلات وجود ندارد.[18]

البته این مسئله در بسیاری از کلانشهرهای ایران خصوصا تهران نیز مشهود است.بعنوان مثال سخنگوي شوراي شهر در حاشيه جلسه شوراي شهر تهران گفت : «توقع شوراي شهر تهران اين است كه با توجه به حساس و حاد بودن موضوع ترافيك و مشكلات مردم، شوراي عالي ترافيك وقت و انرژي بيشتري را براي بررسي اين طرح اختصاص مي‌داد.» دانشجو با تاكيد بر اين مطلب كه از زمان تحويل طرح جامع حمل‌ونقل و ترافيك شهر تهران به وزارت كشور تاكنون جلسه مشتركي با آنها نداشته‌ايم، افزود: «اگر اعلام كردند كه زمان بررسي اين طرح به شش ماه مي‌رسد، حتما شش سال طول خواهد كشيد.»  به علت عمر کوتاه مديريتي در ايران اکثر مديران ما مايلند بيشتر کارهاي کوتاه مدت، آسان و در عين حال زودبازده، انجام دهند به همين دليل در اکثر طرح ها، فرهنگ سازي که نياز به زمان بيشتري دارد، در مراحل بعدي قرار مي گيرد.

تشكري هاشمي معاون ترافيك شهردار تهران با اشاره به اينكه تمامي مشكلات، نبود مديريت واحد شهري است، خاطرنشان كرد: اگر تمامي دستگاه‌ها مكلف شوند در چارچوب سياست‌ها و راهبردهاي يكسان فعاليت كنند، منابع و امكانات جهت‌دهي خواهد شد. [17]

2-       ریشه مشکل: افزایش جمعیت

شرح: یکی از مهمترین عواملی که در ایجاد ترافیک در مشهد بسیار با اهمیت است افزایش جمعیت شهرمشهد می باشد ، که از عوامل اصلی این افزایش جمعیت عبارتند از :

الف- میزان رشد طبیعی جمعیت

ب - مهاجرت

ج - ادغام آبادیها و شهرهای پیرامونی در بافت پیوسته شهر

در رژیم گذشته به علت یک سری سیاستهای غلط از جمله برای صنعتی کردن شهر باعث شد که یک عده کثیری از روستائیان از روستا به طرف شهرهای بزرگ از جمله شهر مشهد مهاجرت کنند و علاوه براین که یک عده هم برای زیارت مرقد مطهر امام رضا (ع ) بصورت دائم و یا فصلی و یا بشکل مسافر به این شهر می آیند بخصوص زائران رقم بسیار بزرگی را شامل می شوند . و از طرف دیگر قسمت زیادی از مهاجران را مهاجران افغانی و عراقی که در پی جنگ ، بصورت پناهنده بسوی این کشور سرازیر شده اند و در نقاط مختلف کشور ساکن شده اند مخصوصا در شهر مشهد .مجموع این عوامل باعث افزایش جمعیت شهر مشهد شد و بر مشکلات ترافیکی شهر افزوده گشت . [5]

3-       ریشه مشکل:عدم تطابق عرض خیابانها و تعداد بزرگراهها با رشد وسایل نقلیه

شرح: خیابانها و بزرگراهها هر روز شلوغ میشوند.علیرغم اینکه همه روزه وقت زیادی از مردم در اثر ترافیک تلف میشود، ماشینهای آتش نشانی و یا آمبولانسها با توجه به ماموریت خطیرشان نیز در این خیابانها گیر میکنند.خستگی و کلافگی و افزایش تصادفات و ... نمودهایی از این مساله میباشد. وجود خودروهای فرسوده نیز یکی از عوامل عمده ایجاد ترافیک میباشد. افزایش جاذبه رانندگی علاوه بر افزایش تعداد تردد خودروهای شخصی منجر به افزایش زمان حضور در خیابانها و طول زمان سفر میشود که خود به افزایش ترافیک منجر میشود.[11]

4-       ریشه مشکل :عدم ارائه مناسب خدمات سیستم اتوبوسرانی در مشهد

شرح : سيستم حمل و نقل انبوه يکي از اصلي ترين راهکارهاي حل مشکل ترافيک و آلودگي هوا درجهان شناخته شده است. از طرفی تعداد 120 شهر در دنيا داراي مترو يا قطار شهري هستند و مجموعا 150 ميليون سفر در روز از طريق مترو انجام مي شود و متوسط سفر در روز از طريق مترو در جهان 1/25 ميليون سفر در روز است. اين در حالي است که در ايران تنها متروي تهران در حال فعاليت است و در شش شهر تبريز، کرج، مشهد، اصفهان، اهواز و شيراز مترو هنوز در حال تکميل و ساخت است. [2]

بنابراین یکی از مهمترین اجزای بهبود ترافیک مشهد شبکه اتوبوسرانی است که بخش قابل توجهی از منابع و سرمایه های شهر صرف عملکرد آن میشود. ناوگان اتوبوسرانی نقش مستقیم و موثری در هزینه های شبکه اتوبوسرانی دارد.[7]

شهر مشهد از لحاظ تعداد ناوگان در ربته بیست و ششم و از نظر طول شبکه خطوط و تعداد خطوط اتوبوسرانی در رتبه سی ام قرار میگیرد. فرمول برآورد و تخمین اولیه تعداد ناوگان :                        F=0.098*L + 1.177*T + 1.969*N +856.701

F: تعداد ناوگان             L: مجموع طول شبکه خطوط اتوبوسرانی        T: تعداد سفر سالیانه با استفاده از اتوبوس    N: تعداد خط

مطابق این فرمول اتوبوسرانی مشهد در شرایط فعلی 535 دستگاه اتوبوس کم دارد.همچنین عدم دسترسی مناسب به ایستگاههای اتوبوس، زمانهای توقف و انتظار مسافران، وجود اتوبوسهای فرسوده و عدم ایمنی مناسب سبب استفاده از وسایل نقلیه شخصی شده که ترافیک را تشدید میکند[7].

5-        ریشه مشکل:  فقدان مدیریت مطلوب بر پارکینگها

شرح: مدیرعامل سازمان حمل و نقل و ترافیک شهرداری مشهد خاطرنشان کرد: پارک در حاشیه خیابانها باعث کاهش ظرفیت تردد، ممانعت از سبقت، افزایش تصادف و ایجاد خطر برای عابران پیاده و کندی ترافیک می شود، بنابراین کنترل و مدیریت پارکینگهای حاشیه ای از مهمترین وظایف سازمان حمل و نقل در راستای مدیریت ترافیک شهری است. ]19 [ بنابراین ترافیک ساکن( وسایل نقلیه پارک شده) یکی از معضلات اصلی شهر مشهد است.[10]   قرار گرفتن كاربري هاي تجاري و اداري (بدون پاركينگ اختصاصي) و پارك خودروهاي كاركنان و مغازه داران درحاشيه خيابان از يك سو و محدود بودن معابر از سوي ديگر باعث طولاني شدن زمان ايستادن خودروها در ترافيك سنگين شده است. [20]

6-       ریشه مشکل:عدم وجود الگوهاي رفتاري مناسب (يادگيري پنهان) در رفتار ترافيكي رانندگان و عابران

شرح: بطور کلی ما در زمینه آموزش ترافیک فقر فرهنگی داریم . انسان اولین عنصر تشکیل دهنده ترافیک است و راننده است که باید فرهنگ استفاده از وسیله نقلیه خود و کاربرد آنرا بخوبی بداند و بشناسد تا بتواند بصورتی رانندگی کند که خود انتظار دارد دیگران رانندگی کنند .به نظر می رسد بهترین راه حل این معضل اجتماعی - اقتصادی - فرهنگی آموزش فرهنگ ترافیک است . اشغال قسمتی از خیابان ها ( گاهی تا دوسوم عرض خیابان یک طرفه و حتی دوطرفه ) توسط فروشندگان دوره گرد مثل میوه فروشیها و مصالح ساختمانی است که باید سریعا در این مورد اقدام جدی به عمل آید . اتوموبیل های بدون پلاک ، بدون شیشه ، چراغ ، چراغ راهنما و حتی اطاق نیز توجه بیننده را بخود جلب می نماید . توقف های  غیر مجاز دو ردیفه و حتی گاهی سه ردیفه در سطح شهر بمدت چند ساعت . [5]

7-       ریشه مشکل: تخلفات و سوانح مربوط به موتورسواران

شرح: در مشهد استفاده از موتور سیکلت بعنوان وسیله نقلیه رایج عمومیت پیدا کرده است و سهم بالایی از کشته شدگان یا صدمه دیگان شهری را به خود اختصاص میدهد. در صورت وقوع تصادف موتوسواران و دوچرخه سواران با مخاطره زیاد مواجه هستند.

هرچند وضع قوانین میتواند موجب کاهش این سوانح شود اما باید اجرای این قانون بطور گسترده انجام شود.[12] راکبان موتور سیکلت یکی از متخلف ترین کاربران شبکه معابر میباشند.[13]

8-       ریشه مشکل: عدم استفاده از تکنولوژیهای روز مدیریت ترافیک برای رانندگان

شرح: عدم شناخت نقاط پرترافیک مسیر مورد نظر بصورت آنلاین برای رانندگان سبب ازدحام ترافیكی، اتلاف وقت بیهوده و از دست دادن زمان كار و ... میشود. [14]

9-       ریشه مشکل: سفرهای دانش آموزان از/به  مدرسه  به/از  خانه

شرح: جمعیت دانش آموزان در مشهد نزدیک به 950 هزار نفر است که 38% جمعیت کل شهر را تشکیل میدهد. مطالعات حمل ونقل در سال 1385 نشان میدهد که 21.55% از سفرهای درون شهری مربوط به مدارس میباشد. جهت انجام این مطالعه تحقیق بعمل آمده است. تحقیقی در 78 مدرسه در سطح مشهد انجام شده که نتایج آن نشان میدهد که نزدیک به 50% دانش آموزان در مشهد برای انجام سفرهای با مقصد یا مبدا مدرسه پیاده روی و دوچرخه سواری میکنند. میتوان نتیجه گیری کرد که حدود 20% ترافیک ساعات اوج صبح و بعدازظهر مشهد مرتبط با سفرهای دانش آموزان است.[6]

RESOURCE: [6]

10-     ریشه مشکل: ناهماهنگی مدیران راهور و رسانه های جمعی در ارائه برنامه های تاثیر گذار

شرح: مساحت تقریبی مشهد 204کیلومتر مربع است که اگر این عدد را بر تعداد پلیسهای راهنمایی مشهد در یک شیفت کاری(281نفر) تقسیم کنیم تقریبا برای هر 729000 متر مربع بک عامل انسانی کنترل ترافیک و اجرای مقررات یا بعبارتی برای هر9000 مترمربع یک پلیس  است که این عدد بسیار کم است.

پلیس راهنمایی رانندگی مشهد(راهور) طبق ماده 4 قانون ناجا وظیفه دارد که با اجرای قوانین و مقررات ابلاغی به امر کنترل و بهینه سازی ترافیک شهر کمک کند. چنانچه تمام سازمان راهور مشهد را بکارگیری نماییم در مقابل هر 8725 نفر جمعیت شهری مشهد یک پلیس راهنمایی و رانندگی خواهیم داشت که این عدد اندک نشانه ای از عدم تناسب در امر کنترل انسانی ترافیک مشهد است. بررسی آمار اخطاریه های صادره در سال 86 نشان میدهد که تعداد 714450 قبض جریمه صادر شده است که پس از آن 4نوع رفتار توهین، قصد تطمیع، تهدید و جانه زدن با مامور انجام میشود که تنها 22% آنها تخلف خود را میپذیرند!

بررسیها نشان میدهد موانعی مانند: رفتار شتابزده و نامناسب به علت فشار ناشی از حجم زیاد کار، انتظارات برآورده نشده مردم، هم وزن نبودن سرعت پلیس با سرعت حرکت پدیده های ترافیک بیشتر ناشی از شرایط محیط تعاملی پلیس هستند و معضلاتی مانند پرخاشگری متقابل پلیس و متخلف به علل مختلف، نگرشها منفی گروهی ا زمردم درمورد نحوه انجام وظیفه پلیس به همراه دارد. باتوجه به مذهبی بودن شهر مشهد بسیاری از مردم مشهد و زائرین در اعیاد، جشنها و عزاداریهای مذهبی عقیده دارندکه در صورت انجام تخلفاتی مانند حرکت پیاده ها در خیابان، توقف دوبله، ایستادن گروههای عزاداری در خیابانهای اصلی مرکز شهر و...  پلیس باید با آنها مدارا کند چون برای امر مقدسی به مشهد مسافرت کرده اند!.

يک سرهنگ نيروي انتظامي در اين باره مي گويد: تجربه نشان مي دهد که اگر پليس در بحث انضباط ترافيکي با مردم مودبانه برخورد کند، مردم نيز به مقررات راهنمايي و رانندگي بيشتر توجه مي کنند. [2] استاندار خراسان رضوي حضور پليس و اعمال قانون و اصلاح هندسي تقاطع‌ها را براي حل معضل ترافيك ضروري دانست و گفت: يكي از مشكلات سيستم حمل و نقل ما بالا بودن ميزان تصادفات و پرحادثه بودن كشور است به طوري كه سالانه ‌‌٢٤ هزار نفر در اثر اين تصادفات مي‌ميرند.[21]

11-    ریشه مشکل: فشردگی حجم ترافیک در محدوده حرم مطهر که بخش مرکزی شهر مشهد میباشد.

شرح: محمدجواد محمدی زاده در جلسه شورای ترافیک استان گفت: در شهر مشهد برخلاف سایر نقاط کشور جمعیت در تمام نقاط شهر پراکنده نیست و تمامی افرادی که وارد مشهد می شوند خواستار ورود به فضای ۲۳ هکتاری محدوده حرم و نزدیکی سکونت به مرقد مطهر هستند. استاندار خراسان رضوي در گفتگو با خبرگزاری فارس بیان داشت: " ما فقط در حوزه حرم رضوي با موضوع زيارت مواجه نيستيم بلكه مشكلي كه در مشهد داريم اين است كه نه تنها حرم مطهر به ‌عنوان پرجاذبه‌ترين مكان جمعيتي است بلكه در كنار آن بازارهايي براي خريد مردم و اماكن عمومي، اقامتي و تجاري وجود دارد." ]22 [

شهردار مشهد گفت: کاهش تراکم خودرو در خیابان‌های اطراف حرم مطهر امام رضا(ع) و رفاه زائران از اهداف اجرای طرح ترافیک است. سید محمد پژمان افزود: 70 درصد زائران با هدف زیارت با وسیله نقلیه شخصی به مشهد سفر می‌کنند. در شرايطي كه ظرفيت اطراف حرم رضوي براي 30 هزار خودرو است 480 هزار تقاضاي ورود به اين محدوده را داريم كه سازگار با عرضه نيست كه بايد مديريت شود

راهکارها

1-       راهکار مشکل عمر کوتاه مديريتي در ايران و نبود مديريت واحد شهري:

ایجاد یا واگذاری بحث مدیریت ترافیک به یک نهاد یا واحد اجرایی کارآمد و مشخص و مقتدر و مسئول برای حل مسائل مدیریت ترافیک

2-       راهکار مشکل افزایش جمعیت:

1-       جلوگیری از توسعه بی رویه شهر

2-       ایجاد شهرکهای اقماری

3-       توجه به شیوهای نوین شهرسازی و بهبود زیرساختها

4-       رسیدگی به روستاها و جمعیت حاشیه نشین توسط نهادهای ذیربط

3-       راهکار مشکل عدم تطابق عرض خیابانها و تعداد بزرگراهها با رشد وسایل نقلیه:

3-1-     راهکارهای سخت افزاری:

-          بهره گیری از سیستم های ماهواره ای و GPS

-          به گزارش ایسکا نیوز توسعه شبکه زیرساخت های راه ها یکی از راهکارهاست اما بنا به اعتقاد مرکز اطلاعات علمی و تخصصی ترافیک هرگز توسعه معابر و ساخت معابر اضافي به عنوان راه حل اصلي و اوليه مشكل ترافيك شناخته نشده است. [5]

ولی با توجه به اینکه احداث بزرگراهها و افزایش سهولت تردد، مناطقی که قبلا مطلوبیت کمتری برای زندگی داشته با متقاضیان بیشتر روبرو میشود که این امر منجر به تغییر ترکیب جمعیت در آن مناطق میگردد.[11]

بنظر اینجانب باتوجه به پژوهش حاضر که مطالعه موردی شهر مشهد است و اینکه در مناطق مرکزی شهر مشهد بافتی فرسوده و قدیمی با خیابانهایی کم عرض و حجم بالای خودروها مواجه است و ازسویی تغییر ترکیب جمعیت با توجه به مزایای بزرگراهها به اطراف شهر احداث بزرگراهها امری منطقی شمرده میشود.

-          توسعه حمل و نقل مطمئن

-          استفاده از گاردریل( نرده های حفاظتی)

-          استفاده از چهارراه ها به جای میادین

-          ساخت تقاطع های غیر همسطح

-          خروج خودروهای فرسوده

3-2-     راهکارهای نرم افزاری

-          تغییر قوانین

-          محدودیت تردد در ساعات خاص

-          ایجاد محدودیت تردد خودروهای شخصی

-          بکطرفه کردن خیابانها

-          تغییر چراغهای راهنمایی

-          استفاده از چراغهای راهنمایی تطبیقی

-          خط کشی خیابانها و مشخص کردن مسیر تردد عابرین

-          ممنوعیت ورود خودروهای تک سرنشین به محدوده های متراکم مرکز شهر (البته این طرح قبلا در امریکا استفاده میشده است.)

4-       راهکار مشکل عدم ارائه مناسب خدمات سیستم اتوبوسرانی در مشهد

راهکار حل مشکل ترافيک، ترغيب شهروندان براي استفاده از ناوگان حمل ونقل عمومي و افزايش و توسعه تجهيزات آن است و در حال حاضر هيچ اختلا ف نظري در اين رابطه بين مسوولا ن وجود ندارد که براي رفع بحران ترافيک در ابتدا بايد اين راه را پيمود. [2]

1.        بازنگری در طراحی شبکه اتوبوسرانی و افزایش طول شبکه خطوط و میزان تعداد خطوط جهت پوشش کامل تقاضای مسافر

2.        استفاده از مسیرهای توزیع کننده حلقوی و خطوط زیکزاکی

3.        بهبود مدیریت ناوگان جهت تعمیر و نگهداری و نوسازی ناوگان  و ... .

4.        بهبود قابلیت دسترسی به ایستگاهها و پایانه ها

5.        اصلاح و اجرای زمانبندی خطوط اتوبوسرانی

6.        افزایش راحتی و آسایش هنگام سفر با استفاده از اتوبوسهایی با تعداد صندلی بیشتر و راحتی و ایمنی بیشتر

7.        بهبود تصویر اتوبوسرانی نزد مسافران با ساخت ایستگاههای زیباتر و خارج کردن اتوبوسهای فرسوده

8.        ایجاد و توسعه مجتمع های ایستگاهی تجاری- تفریحی

9.        یکپارچه سازی و فراهم آودرن سیستم جامع حمل ونقل مانند مترو، قطار شهری، مونوریل، دوچرخه و ... .

مطالعات جامع حمل و نقل شهر مشهد بین سالهای 73 تا 78 و مطالعات توسعه شبکه حمل و نقل ریلی بین سالهای 81 و 83 توسط پژوهشکده حمل و نقل دانشگاه صنعتی شریف صورت پذیرفت. بر اساس مطالعات مشهد نیازمند 4 خط مترویی می باشد که این مطالعات در شورای ترافیک استان تصویب و در شورایعالی ترافیک شهرهای کشور مطرح گردیده است.و با توجه به وجود شهرهای جدید همچون گلبهار در شمال و بینالود در جنوب پس ازانجام مطالعات، توسعه خطوط مترو به این شهرهای جدید نیز پیش بینی و مراحل تصویب آن نیز سپری گردیده است. [8],[7],[3] 

5-       راهکار مشکل: عدم مدیریت بر پارکینگها

5-1- راهکار بلند مدت:

-          برای حل مشکل پارکینگ ابتدا باید به کاربری های مختلف در سطح شهر دقت کرد و میزان نیاز به پارکینگ را در مناطق مختلف که این کاربریها حجم بیشتری دارند را سنجید.

-          الزام آژانسها و بانکها و ... به ایجاد پارکینگ در نزدیکی محل کاربری

-          ساخت پاركينگهاي طبقاتي و سطحي به منظور حذف پارك حاشيه اي

5-2- راهکار کوتاه مدت:

 پاركومتر، كارت پارك، پاركبان، موبايل پارك، كنترل پارك وسايل نقليه در حاشيه شبكه معابر دو حالت "ممنوعيت" و "محدوديت"

6-       راهکار مشکل فقدان الگوهاي رفتاري مناسب (يادگيري پنهان) در رفتار ترافيكي رانندگان و عابران

آموزش ترافیک بصورت بنیادی و فرهنگی بهتراست از گروههای سنی پایین و از سطوح کودکستان و دبستان وسپس مدارس راهنمائی و دبیرستان شروع شود تا این فرهنگ از کودکی در ضمیر نسل آینده حک شود . علاوه بر این باید توجه داشت که آموزش باید بطور مداوم و مستمر برای این گروه از رانندگان که نقش بسیار حساسی را در ترافیک شهرها بعهده دارند انجام شود .[5]

گزل روان شناس معروف امريكايي مي گويد كودك در پنج سالگي نسخه كوچك شخص جواني است كه بعدا خواهد شد. [5]

والدين با تربيت فرزندان منضبط و استمرار اين نگرش صحيح به آنان خواهند آموخت كه در مراحل مختلف زندگي به عنوان يك شهروند يا عابر و يا راننده براي آزادي خود، ارزش و براي آزادي ديگران احترام قائل شوند. به عبارت بهتر، يك جامعه ايده آل و سالم از نظر ترافيكي نيازمند انسانهاي سالم از نظر ساختار شخصيتي مي باشد.[23]

7-       راهکارمشکل تخلفات و سوانح مربوط به موتورسواران

-          احداث مسیرهای  ویژه موتور سیکلت و تامین ایمنی موتورسواران

-          جدا سازی  با استفاده از موانع فیزیکی یا خط کشی

-          محدود نمودن موتورسواران به تردد در سمت راست خیابان

-          آموزش و آرتقای فرهنگ موتور سواری برای موتورسواران

-          نظارت گسترده تر پلیس با توجه بیشتر به مسائل انگیزشی موتورسواران نسبت به مسائل تنبیهی

8-       راهکار مشکل عدم استفاده همگانی از تکنولوژیهای روز مدیریت ترافیک برای رانندگان

-          استفاده از سیستمهای GPS و طرح Cartel و سایر نرم افزارهای مدلسازی ترافیک

طرح Cartel به رانندگان كمك می كند با استفاده از حسگرهایی از گیر افتادن در شلوغی و ازدحام ترافیك های شهری اجتناب كنند. تجهیز ماشین رانندگان با این برنامه باعث ثبت زمان های صحیح داده های ترافیكی می شود و رانندگانی كه رفت و آمد مكرر دارند را از این تاخیرات هر روزه نجات می بخشد. حتی رانندگانی كه از سیستم جی پی اس برای تعیین مسیر بهتر استفاده می كنند نیز با استفاده از این برنامه می توانند از ازدحام ترافیكی مسیرشان آگاه شوند و از اتلاف وقت بیهوده و از دست دادن زمان كارشان جلوگیری كنند.

از آنجایی که تصادفات و بیشتر تخلفات ناشی از ازدحام و تلاش برای خروج از ترافیک میباشد لذا با روشهای پیشگیری از ترافیک میتوان سایر هزینه های آتی را به حدلقل رساند. در اختیار قرار دادن این سیستمها با هزینه های یارانه ای و یا رایگان به رانندگان سبب افت شدید هزینه ها خواهد شد. [14]

9- راهکار مشکل عدم توجه به سفرهای دانش آموزان از/به مدرسه به/از خانه

در برخی کشورها برنامه هایی موسوم به مسیرهای امن به مدرسه جهت افزایش تمایل دانش آموزان به پیاده روی و دوچرخه سواری مورد اجرا قرار گرفته است.[6]

1.        تعریف طرح پژوهشی مسیرهای امن به مدرسه در تعدادی از مدارس مشهد و تهیه گزارش و دستورالعمل اجرایی برای توسعه طرح به تمام مدارس سطح شهر

2.        برگزاری مراسم ویژه پیاده روی و دوچرخه سواری در مدارس

3.        تعیین روز ملی پیاده روی دانش آموزان

4.        بررسی ضعفها و مشکلات مربوط به ایمنی حمل و نقل در اطراف مدارس

5.        برگزاری جلسات توجیهی برای والدین چهت یادآوری مزایای پیاده روی و دوچرخه سواری دانش آموزان

6.        مطالعه تحلیلی تصادفات دانش آموزان در سالهای گذشته و مشخص کردن مدارس پرخطر

7.        تهیه آیین نامه و قوانین جدید برای تعیین موقعیت مناسب برای احداث مدرسه با توجه به ایمنی و امکانات پیاده روی و دوچرخه سواری

8.        تهیه نقشه مسیرهای امن برای پیاده روی و دوچرخه سواری به مدرسه در هر مدرسه

9.        آموزش ملاحظات ایمنی در پیاده روی و دوچرخه سواری به دانش آموزان[6].

10- راهکار مشکل ناهماهنگی مدیران راهور و رسانه های جمعی در ارائه برنامه های تاثیر گذار

1-       در ارتباط با عدم رغبت و انگیزه مامورین راهور به استفاده از برگ اخطاریه تحقیق جامعی صورت پذیرد.

2-       استفاده از بیلبوردهای موجود در شهر برای اقناع مردم به روشهای حل معضلات ترافیکی

3-       افزایش سطح اقتدار پلیس با ارائه یک قانون جامع با هدف عدم مداخله سایر سازمانها در مسایل ترافیکی

4-       برای افزایش درک پلیس اخطاریه نویس راهنمایی بطور نامحسوس برخوردهای طرفین ضبط تلویزیونی شده و در برنامه محلی با دعوت از طرفین تعامل مورد تحلیل قرار گیرد.

5-       تجربه نشان مي دهد که اگر پليس در بحث انضباط ترافيکي با مردم مودبانه برخورد کند، مردم نيز به مقررات راهنمايي و رانندگي بيشتر توجه مي کنند. [2] ,[9]

11-   راهکار مشکل: فشردگی حجم ترافیک در محدوده حرم مطهر که بخش مرکزی شهر مشهد میباشد.

بايد اين بخش را مديريت كرد تا مركزيت شهر مشهد مختص به زيارت باشد. چنانچه اين بخش مديريت شود مي توان جمعيت را از مركز مشهد به ساير بخش‌ها هدايت كرد.

-          افزایش تغییر ترکیب جمعیت مسکونی به خارج از مرکز شهر. در بررسي شهر مشهد مشاهد مي شود كه در مركز شهر نحوه شكل گيري شهر مشهد بصورت ساخت  دواير متحد المركز  كه مر كز   آن حرم مطهر است شكل گرفته است ولي در قسمتهاي مياني روند تغيير حالت داده است  با اين حال افزايش سريع جمعيت در سالهاي اخير و كمبود اراضي بيشتر توسعه شهر را در سمت شمال  وشمال غربي شهر (  قاسم آباد ) مشاهده مي كنيم  كه اين روند به سمت شانديز ادامه داردو عملا مشهد به اين جهت ها گسترش پيدا مي كند.[24}

در كوتاه ‌مدت اقداماتي از جمله افزايش ظرفيت حمل و نقل عمومي، اصلاحات هندسي معابر، اطلاع‌ رساني و صداي ترافيك را دنبال كرد و به نتيجه رساند. در این راستا در حال حاضر باهماهنگي رئيس شوراي ترافيك كشور مجوز مجدد طرح در ايام پيك گرفته شده است  و در ايام غيرپيك نيز با زوج و فرد كردن تردد خودروهاي شخصي ترافيك را مديريت كرد. مطالعات انجام شده کاملا علمی توسط دستگاهي بي‌طرف نشان دهنده رضايت‌مندي 64 درصدي تمامي افراد اعم از ساكنين، زوار و مجاوران از اجراي اين طرح است و تنها كسبه به دلايل مشخصي با اين طرح مخالف بودند[17].

اختصاص اتوبوس و تاکسی ویژه در محدوده طرح ترافیک به منظور رفاه حال زائران برای تردد به سوی حرم مطهر است.

در درازمدت میتوان از ظرفيت فناوري جديد دنيا براي انتقال جمعيت در اين محدوده در حجم بالا و كمترين آسيب استفاده كرد. بعنوان مثال استفاده از تله‌كابين و مونوريل بدون اخلال در مشاهده حرم را از جمله پيشنهادات در جابه‌جايي جمعيت در اين نقطه از شهر مشهد میتوان برشمرد. [17]

ایجاد محدوده ممنوعه تردد که در مطالعات انجام شده  با استفاده ار تقاضای سفر ایام خاص و مدل سازی در نرم افزار EMME/2 صورت پذیرفته است 6 محدوده ممنوعه تردد برای ایام خاص معرفی شده است.[25]

همچنین مجموعه خدماتي و اقامتي بايد در تمام شهر مشهد توزيع شود هرچند كه بخشي از مجموعه‌هاي خدماتي در محدوده حرم براي پشتيباني زوار لازم است. البته بايد قبول كرد كه اين طرح با مضايقي از جمله كمبود پاركينگ مواجه بود كه بايد براي برطرف كردن آن نیز اقدام كرد. [17]

ضمیمه:

دوست من عظمت خلقت پروردگار را بنگر :

مورچه ها در کنترل مدیریت ترافیکی از انسانها تواناترند!

محققان با بررسی زندگی مورچه ها دریافتند که این جانداران در پیچیده ترین و شلوغ ترین شرایط، دچار گره خوردگی و ازدحام نشده و با هدایت یکدیگر به مسیر های جدید از قفل شدن مسیرهای عبور و مرور خود جلوگیری می کنند.

به گزارش خبرگزاری مهر، محققان دانشگاه درسدن آلمان بر این باورند حشرات با هدایت موثر یکدیگر به جهت های مختلف در زیستگاه خود در مدیریت تجمع ها و ازدحام به نسبت انسانها از توانایی بیشتری برخوردارند. در میان حشرات مورچه ها از بیشترین جمعیت برخوردار بوده و با داشتن 250 هزار سلول در مغز در میان دیگر حشرات از ظرفیت هوشی بالاتری برخوردارند.

به اعتقاد متخصصان با بررسی مورچه ها و زندگی آنها می توان یکی از بزرگترین معضلات زندگی مدرن بشر یعنی گره های ترافیکی جاده ها را حل کرد. به منظور آزمایش چنین نظریه ای، محققان دو مسیر را از شربتی غلیظ و شیرین به پهنای مختلف ایجاد کردند که مسیر باریک تر به سرعت دچار ازدحام مورچه ها شد. اما هنگامی که یکی از مورچه ها در مسیر پر ازدحام قصد بازگشت به لانه را داشت با مورچه ای جدید برخورد کرد و سریعا وی را به مسیری جدید هدایت کرد.

مشاهدات نشان داد که مورچه ها درست قبل از تشکیل ترافیک و قفل شدن مسیر با هدایت یکدیگر به مسیر های تازه از تشکیل ازدحام جلوگیری می کنند. محققان با شبیه سازی رایانه ای مسیرهای پیچیده تر و پر ازدحام تری از مورچه ها را طراحی کرده و دریافتند حتی در صورت هدایت مورچه ها به مسیری طولانی تر آنها خود را به راحتی و سرعت به منبع غذا می رسانند.

بر اساس گزارش نیوساینتیست، محققان در نظر دارند با استفاده از این مشاهدات، سیستمی را برای هدایت اتومبیل ها طراحی کنند تا اتومبیل ها بتوانند با ارسال اطلاعات مربوط به ترافیک یکدیگر را از میزان و بار ترافیکی مطلع کرده تا از این طریق رانندگان اقدامات لازم برای جلوگیری از ورود به گره های ترافیکی را به انجام برسانند.[26]

-       منابع و مآخذ:

-        

-       1-             http://iscanews.ir/fa/PrintableNewsItem.aspxNewsItemID=251655   

-       2-  مقاله "تردد در شهرهاي بزرگ در يک نگاه-  روزگار ماشيني مردمان شهرنشين"- نويسنده : مينا شاکري

-        http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspxNID=6336

-       3-  مقاله " قطار شهري مشهد از سرفصلهاي جديد كتاب تاريخ دانش آموزان" http://mashad1404.blogfa.com/post-34.aspx

-       4-  http://www.atcce.com

-       5-  مرکز اطلاعات علمی و تخصصی ترافیک http://ttic.ir/index.phpoption=com_content&task=view&id=13&Itemid=64

-          6- کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده" تابستان 87  -  مقاله “مطالعه نقش دانش آموزان در ترافیک مشهد”

-          -               غلامعلی شفابخش؛ عضو هیات علمی پژوهشکده حمل ونقل وزارت راه و ترابری و استادیار گروه عمران دانشگاه سمنان

-          -               میعاد صابری کلایی؛ کارشناس عمران دانشگاه فردوسی مشهد

-          -               محمدرضا رضائیان؛ کارشناس ارشد راه و ترابری دانشگاه سمنان

-          7-  کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده" تابستان 87  -   مقاله “ارائه راهکارهای کوتاه مدت جهت بهبود عملکرد شبکه خطوط اتوبوسرانی تهران و مشهد”

-          -               شهریار افندی زاده؛ دکترای برنامه ریزی حمل ونقل دانشگاه علم و صنعت ایران

-          -               نوید کلانتری؛ دانشجوی دکترای مهندسی و برنامه ریزی حمل و نقل دانشگاه علم و صنعت ایرانحسن خاکسار؛ دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی و برنامه ریزی حمل و نقل دانشگاه علم و صنعت ایران

8-   کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده" تابستان 87  -  مقاله "  ارائه پیشنهادات رد رابطه با ایجاد مجتمع های ایستگاهی تجاری – تفریحی خطوط قطار شهری مشهد در راستای توسعه بر مبنای حمل و نقل همگانی "

-          کامبیز مستوفی- کارشناس ارشد حمل و نقل و ترافیک دانشگاه صنعتی شریف

-          جواد مستوفی – دانشجوی کارشناسی شهرسازی دانشگاه فردوسی مشهد

9- کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده" تابستان 87  -  مقاله "  بررسی موانع تعامل مناسب مردم با پلیس راهنمایی رانندگی مشهد با تاکید بر پلیس اخطاریه نویس”   نویسنده: محسن بدالهی؛ کارشناس ارشد مدیریت و فرماندهی

10- کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده" تابستان 87 - مقاله: “بدست آوردن نمودارها و نرخ تولید پارکینگ (مطالعه موردی مشهد مقدس)"

-          کیان احمدی آذری؛ کارشناسی ارشد راه و ترابری دانشگاه فردوسی مشهد

-          ماشاءا... سعیدیان طبسی، دکترای ریاضی، عضو هیات علمی(استادیار) گروه عمران دانشگاه فردوسی مشهد

11- کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده" تابستان 87  -  مقاله " بررسی احداث بزرگراهها برای حل مساله ترافیک با استفاده از سیستمهای پویا"

-          ناهید هاشمیان بجنوردی؛ عضو هیات علمی موسسه آموزس عالی خیام

-          راضیه توکلی؛ دانشجوی کارشناسی ارشد هوش مصنوعی و رباتیک دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات

12-  کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده" تابستان 87  -  مقاله "  مبانی برنامه ریزی برای کارآمد سازی برنامه های ارتقای ایمنی موتورسواران"

-          غلامعلی شفابخش؛ استادیار دانشکده مهندسی دانشگاه اصفهان

-          مهدی اکبری؛ دانشجوی دکترای راه و ترابری دانشگاه سمنان

13-  کتاب "مجموعه مقالات همایش: مشهد-ترافیک-آینده"  تابستان 87 -  مقاله " تعیین تاثیر احداث مسیر ویژه در ایمنی موتورسیکلت رانان با تحلیل کارشناسانه به روش آزمون آماری مجذور کا"

-          عبدالرضا شیخ الاسلامی؛ عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت ایران

-          علی اصغر  مهدی زاده؛ کارشناس ارشد برنامه ریزی حمل و نقل و ترافیک دانشگاه علم و صنعت ایران

-          رضا شکری زاده؛ کارشناس ارشد صنایع و تحلیل سیستم دانشگاه صنعتی اصفهان

14-  مقاله " راه حلی برای معضل هدر رفتن زمان در ترافیك "     نویسنده: مهریار میرنیا-  ارديبهشت 1388  - 

http://radio.irib.ir/iran/n1805.aspx

15-   ۴ فروردین ۱۳۸۸   http://mozafary.com/blog/1388/01/04/traffic-restriction-area/

16- خبرگزاری انتخاب  http://www.entekhabnews.com/portal/index.phpnews=3032     

17-  به نقل از خبرگزاری فارس-http://www.farsnews.com/newstext.phpnn=8802131357

18- http://www.drkhaji.com/pe/news/reports/39-1387-08-08-11-36-57/61-1387-09-20-11-59-27.html

19- به گزارش خبرنگار مهر در مشهد، در نشست خبری در محل سازمان ترافیک مشهد  www.shasa.ir/shownews.aspxNewsID=939008080   ۱۳۸۸/۰۳/۰۳ 

20-  http://www.qudsdaily.com/archive/1385/html/4/1385-04-06/page3.html

21-   http://www.tabnak.ir/pages/cid=29637

22-  خبرگزاری مهر - دوشنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۸ http://www.khabarfarsi.com/news-592923.htm 

23-  : مقاله الگوهاي رفتاري (يادگيري پنهان) و تاثير آن بر رفتار ترافيكي رانندگان و عابران - نويسنده: عليرضا اسماعيلي http://www.civilica.com/Paper-RCTM02-RCTM02_004.html

24-  پايان نامه  خانم اعظم مرادي  دوره كار شناسي ارشد شهر سازي-"كار بري اراضي شهر مشهد و توريسم  سال 80-70"

25-  کتاب "مجموعه مقالات مشهد- ترافیک- آینده " تابستان 87 - مقاله: "تعیین محدوه ترافیکی برتر در ایام خاص شهر مشهد"

-               مهدی محمودآبادی؛ کارشناس ارشد مهندسی و برنامه ریزی حمل و نقل،مدیرعامل مهدسین مشاور بهین تردد mehdimahmudabadi@yahoo.com

-               سید علی صراف؛ دکترای راه و ترابری و رئیس هیات مدیره مهندسین مشاور بهین تردد

  26-  http://www.persianpet.org/forum/showthread.php/-8588/index.html